حزبى كؤمؤنيستى كريكاريى كوردستان

سەبارەت بە ئاڵوگۆڕ لە بەرنامەی دنیایەکی باشتردا

شەماڵ علی

مەسەلەی کورد‌و جیابوونەوەی کوردستان لە بەرنامەدا

بەشی چواره‌م و کۆتایی

جیابوونەوەی کوردستان لە بەرنامەی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی، واتە 'دنیایەکی باشتر' دا وەک مەبدەئێک بە ڕەسمی ناسراوەو لە چوارچێوەی تەرحێک بۆ چارەسەرکردنی مەسەلەی کورددا هاتووە. لە بەشی ڕابردوودا هەوڵم دا ئەوە ڕوون بکەمەوە کە ئەم مەسەلەیە بەو جۆرەی لە مێژووی هاوچەرخی عیراقدا وەک یەکێک لە ئاسەوارەکانی هەڵاواردنی نەتەوەیی‌، بە وێنەی گرێیەکی گەورەو گرنگی سیاسی‌ دەرکەوتووە، نەماوە. بەم جۆرەش جیابوونەوەی کوردستان لە عیراق کە لەسەر ئەم مەبنایە لە بەرنامەدا پێناسە کراوە، پێویستە دووبارە پێناسە بکرێتەوە. ئەگەر دەربڕینی جیابوونەوەی کوردستان دەمێنێتەوە (کە بە بڕوای من دەبێ بمێنێتەوە)، ئەوا دەبێت هەم شێوازی مەترەحکردنی‌و هەم جێگاوشوێنی لە بەرنامەدا بگۆڕێت.

لە بەرنامەدا بەندی مەسەلەی کورد لە چوارچێوەی فەسڵی چوارەمی بەشی دووەمی بەرنامەدا، کە سەردێڕی ئەو فەسڵە 'یەکسانی‌و سڕێنەوەی جوداسازی'ــە، هاتووە. دیارە جوداسازی لەو سەردێڕەدا بە مانای هەڵاواردنە، واتە ئەوەی کە بە ئینگلیزی پێی دەوترێت discrimination . بەم جۆرە، بەپێی پێناسەیەک کە لە بەرنامەدا کراوە مەسەلەی کورد لە عیراقدا بە تەنها مەسەلەی کێشەو ململانێی نەتەوەیی‌و ئیتنیکی نییە. بەڵکو ئەو مەسەلەیە وەک بابەتەکانی تر (بۆ نمونە هەڵاواردن لەسەر بناغەی جنسی، هەڵاواردن لەسەر بنەمای ڕەگەزنامە‌و هەڵاواردنی نەژادی). یەکێکە لەو مەسەلەکانی هەڵاواردن کە حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی لە بەرنامەی خۆیدا چارەسەری بۆ داناوە. بەو پێیەش کە هەڵاواردنی نەتەوەیی‌ لەمڕۆی عیراقدا لەبەرانبەر کورددا نەماوەو ناسیۆنالیزمی کورد بەشداری سەرەکی دەسەڵاتی بۆرژوازیە لە عیراقدا، پێویستە ئەم بەندە سەبارەت بە مەسەلەی کورد لە بەرنامەدا نەمێنێت‌و لاببرێت.

بەڵام باسی جیابوونەوەی کوردستان‌و پێکهێنانی دەوڵەت لەم ناوچەیەدا ناکرێت لە بەرنامەی ئێمەدا بسڕدرێتەوە. بگرە بە پێچەوانەوە ئەم باسە دەبێ بە خاڵێکی سەربەخۆو وەک فەسڵێکی سەرەکی بەشی دووەمی بەرنامەی ئێمە جێگیر بکرێت‌و پێ لەسەر زەرورەتی وەدیهێنانی دابگیرێت. بەم جۆرە وێڕای وەلانانی بەندی 'مەسەلەی کورد'، دەبێ جێگاوشوێنی جیابوونەوەی کوردستان لە مەبدەئێکەوە بۆ چارەسەری "مەسەلەی کورد"، تا ئاستی یەکێک لە هەنگاوە پێویستەکان بە ئاراستەی بەدیهێنان‌و جێگیرکردنی باشبوون لە ژیانی ماددی‌و مەعنەوی خەڵکی کوردستان، پەرەی پێ بدرێت.

بنەمای ئەم تێزەم لە جێگاکانی تری ئەم زنجیرە وتارەدا باس کردووە، بەڵام دیارە ئەم باسە پێویستی بە رۆشنکردنەوەی زیاتر هەیە. مەسەلەیەکی بنەڕەتی لەم بابەتەوە ئەوەیە کە پێکهێنانی دەوڵەت لە کوردستان چی تر بە تەنها لە چوارچێوەی دووبارە پێناسەکردنەوەی پەیوەندی خەڵکی کوردستان لەگەڵ دەسەڵاتی عیراقدا مەترەح نییە، بەڵکو بە هەمان ئەندازە لە چوارچێوەی پێناسەکردنەوەی پەیوەندی جەماوەر لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوازی لە کوردستاندا مەترەحە. جیابوونەوەی کوردستان ئەمڕۆ وەک ئەلتەرناتیڤێک بۆ وەدیهێنانی خواستی خەڵکی کوردستان بۆ ڕزگاربوون لەدەست ستەمی نەتەوایەتی مانای نییە، بەڵکو وەک ئەلتەرناتیڤێک لە بەرانبەر فیدرالیزمێک یان لامەرکەزیەتێکی ئیتنیکی‌‌و ونبوونی ماناکانی چەمکی هاوڵاتیبوون‌و هەموو ئەو مافانەی ئەم چەمکە تەعبیری لێ دەکات مانا پەیدا دەکات. پێکهێنانی دەوڵەت نابێت بەو پێشفەرزەوە پێی لەسەر دابگیرێت، کە فیدرالیزم سەرناکەوێت‌و ئەگەری دووبارە بوونەوەی ستەمی نەتەوایەتی لەسەر خەڵکی کوردستان هەیە. بەڵکو دەبێ لە بەرانبەر خودی فیدرالیزمی ئیتنیکی‌‌و لامەرکەزیەتی سیاسی لە عیراقدا کە لەسەر بنەمای دەسەڵاتی دەستەو تاقمی ئیتنیکی‌و دینی دامەزراوە، بەرزبکرێتەوە.

لامەرکەزیەتی سیاسی لە سایەی سەرمایەداریدا، بە شێوەیەکی گشتی‌و لە هەموو جێگایەکدا، باسکی چینی کرێکار‌و جەماوەری بندەست بێهێز دەکات‌و بۆرژوازی بەهێزتر دەکات. بە پێچەوانەی ئیدیعاکانی بانگەشەکارانی فیدرالیزم‌و لامەرکەزیەتی سیاسیەوە، چەندە دەسەڵات، لە سایەی سەرمایەداریدا، لامەرکەزی تر دەبێت‌و سەڵاحیەتە سیاسییەکان لە ناوەندەوە حەواڵەی بازنەکانی خوارەوەی دەسەڵات لە ناوچە جیاوازەکان دەکرێت، هێندە زیاتر توانای ڕێژەیی چینی کرێکار‌و خەڵکی زەحمەتکێش بۆ خۆڕێکخستن‌و یەکگرتوو بوون‌و ململانێ لەگەڵ بۆرژوازیدا دێتە خوارەوە‌و بەو مانایەش لەمپەرەکانی بەردەم بەشداری چالاکانەی جەماوەر لە بڕیارداندا سنووردارتر دەبێت. چینی کرێکار‌و چینە بێبەشەکان بە گشتی هێزیان لە یەکگرتوو بوون‌و سەراسەری بوونی خەباتیاندایە، لامەرکەزیەتی سیاسی دەسەڵات‌و ئەوەی کە بەشە جۆراوجۆرەکانی ئەم چینە لە هەر ناوچەیەکدا، بە ناچار، لەگەڵ دام‌ودەزگایەکی جیاوازی دەسەڵات بەرەوڕوون، زەمینەکانی ئەو خەبات‌و یەکگرتن‌و ڕێکخراوبوونە سەراسەریە بێهێز دەکات،

بەڵام کاتێک لامەرکەزیەتی سیاسی لەسەر بنەمای ئیتنیکی‌و دینی‌ دادەڕیژرێت، ئەوا هەر لە بناغەوە هەموو توانستێکی جەماوەری چینی کرێکار‌و توێژە بندەستەکان بۆ کاریگەری دانان لەسەر بڕیاری سیاسی هەڵدەوەشێنێتەوە. فیدرالیزمی ئیتنیکی نەک تەنها بەو ئەندازەیەی کە دەبێتە سەرچاوەی توندکردنەوەی ململانێی ئیتنیکی‌و دابڕدابڕکردنی ڕیزەکانی جەماوەر، بەڵکو لە خودی خۆیدا‌و وەک شێوازێکی ڕێکخستنی دەسەڵاتی بۆرژوازی هەڕەشەیە بۆ سەر سادەترین مافەکان‌و ئازادیەکانی جەماوەر. بنەمای پیناسەکردنی مافەکان‌و ئازادیەکانی ئینسان لەسایەی سەرمایەداریدا، چەمکی هاوڵاتیبوونە، ئەگەر بۆرژوازی دەتوانێت ئیدیعای ئەوە بکات کە چوارچێوەیەکی بۆ مانا بەخشین بە ماف‌و ئازادیەکانی ئینسان هێناوەتە کایەوە (لێرەدا لەوە گەڕێین کە ئەو چوارچیوەیە چەندە بەرتەسکە‌و چەندە لەسەر بنەمای خاڵی کردنەوەی ئازادی ئینسان لە مانا ڕاستەقینەکانی خۆی دامەزراوە) ئەوا هەر لە هێنان‌و جێگیرکردنی ئەو چەمکەدایە. ئەگەر دیموکراسی بە دەسەڵاتی خەڵک (دیمۆس demos) مانا دەکرێتەوە، لەبەرئەوەیە کە بڕیار وایە دیمۆس لە هاوڵاتی خاوەن مافی یەکسان لەبەرامبەر دەسەڵات‌و یاسادا پێک هاتبێت. فیدرالیزمی ئیتنیکی پێکهاتێکی تر کە ئیتنیکە فۆرمۆڵە دەکات‌و لە نێوان هاوڵاتی‌و دیمۆسدا دایدەنێت. دانیشتوویەکی وڵات لە دەروازەی ئەندام بوونی لە ئیتنیکێکی دیاری کراوەوە بە ئەندامێکی کۆمەڵگا بە حیساب دێت. بەم جۆرەش دیمۆس، کە بڕیار وایە حوکمڕانی بکات، نەک لە هاوڵاتی خاوەن کەسایەتی سەربەخۆو یەکسان لەگەڵ یەکتر بەڵکو لە ژمارەیەک ئیتنیک، یان لە ڕاستیدا -کە کێشەی هەرە گەورەش لەم ڕاستیەدایە- لە نوێنەرانی ژمارەیەک گروپی ئیتنیکی پێک دێت، بەم مانایەش دیموکراسی لە سایەی فیدرالیزمی ئیتنیکیدا لە ڕاستیدا ئیتنۆکراسیە‌و حوکمڕانی لە ئایدیالترین حاڵەتی خۆشیدا هەر لە دەستی نوێنەرانی ئیتنیکە جۆراوجۆرەکاندایە.

چەمکی هاوڵاتی لە کۆمەڵگای سەرمایەداریدا بۆ ئەوەی مانای هەبێت دەبێت بەکردەوە بکرێت یان لانی کەم فرسەتی بەکردەوەکردن‌ (تەفعیلکردنی) هەبێت. دابەشکردنی ئیتنیکیانەی دەسەڵات ئەم فرسەتە پەکدەخات. کەسێکی دانیشتوی وڵاتێک کە لە ژێر سایەی دەسەڵاتێکی لەم چەشنەدایە، بەو ئەندازەیە دەتوانێت لە بواری سیاسیدا کاراو فەعال بێت کە پێشتر ئەندامەتی خۆی لە ئیتنیکێکی دانپیانراودا ئیسپات کردبێت. لە سایەی ئەم حکومەتەدا هاوڵاتیەک کە سەر بە هیچ ئیتنیکێکی دانپیانراو نییە، هیچ مافێکی نییە‌و پەراوێزخراوە. بەڵام پەیوەست بوون بە ئیتنیکێکی دیاریکراوەوە، سەرەڕای ئەوەی کە هیچ کاتێک هەڵبژاردنێکی تاکەکەسی نییەو هیچ کەس ناتوانێت ئینتیمای ئیتنیکی خۆی بە ئیرادەی ئازادانەی خۆی دیاری بکات، بە واتای ملکەچ بوونیشە بۆ دەسەڵاتێک کە لەناو ئەو گروپە ئیتنیکیەدا هەیە، دەسەڵاتێک کە پەیوەندی تاکەکان لەگەڵی بنەماکەی بە پلەی یەکەم ڕەگەز، مێژوو، کەلتوری هاوبەش یان پەیوەندی خوێنە، نەک نوێنەرایەتی کردنی بەرژەوەندی ماددی هاوبەش. تاقیکردنەوەی هەموو ئەو وڵاتانەش کە سیستەمی لەم بابەتە‌و هاوشێوەی ئەمەی تیا پیادە کراوە، بە تایبەت لە وڵاتانی دواکەوتووی سەرمایەداریدا، نیشانی دەدات کە تاکو تەمەنی ئەم سیستەمە درێژ دەبێت‌و زەمەن تێدەپەڕێت، دەسەڵاتی نەریتیی‌‌ لە ناو ئیتنیکەکاندا بەهێزتر‌و جێگیرتر دەبێت‌. پرۆسە یەک لەدوای یەکەکانی هەڵبژاردن تەنها ئەم دەسەڵاتە سەقامگیرتر‌و چەقبەستوو تر دەکەن. بەم مانایەش خودی ئەو چەمکە دڵنشینەی لیبرالەکان کە پێی دەوترێت پلورالیزم‌و فرەیی لە دەسەڵاتدا دەکەوێتە ژێرپرسیارەوە‌و جڵەوی گروپە ئیتنیکیەکان دەکەوێتە دەستی چەند خێزان‌و ناوەندێکەوەو نەوە بە نەوە وەک بۆماوە ئەم جڵەوە دەگوێزرێتەوە. بەڵام ئەمە هێشتا، لە ڕوانگەی چینی کرێکار‌و توێژە بندەستەکانەوە، خەتەرناکترین بەرەنجامی ئەم سیستەمە نییە.

دەسەڵاتێک کە لەسەر بنەمای زەقکردنەوەی ئینتیما ئیتنیکیەکان‌و ململانێی بەردەوامیان دامەزراوە، ناسنامەی ئیتنیکی‌ لە بواری تایبەت‌و ژیانی تایبەتی تاکەکانەوە دەگوێزێتەوە بۆ بواری گشتی‌و دەیکاتە سەرەکیترین ناسنامەی سیاسیان. ئەم دۆخە هەتا دێت بوار لە بەردەم جیاوازبوون‌ (بە گشتی‌و بە هەر مانایەکی جیاوازبوون)‌ لەناوخۆی گروپەکاندا بەرتەسک دەکاتەوە. دەسەڵاتی ناو گروپ هەموو ناڕەزایەتیەک‌و هەوڵێک بۆ ئاڵوگۆڕ، بگرە جیاوازبوونیش بە هەڕەشە بۆسەر یەکانگیری گروپ‌و قازانجە باڵاکانی دەچوێنێت‌و ڕەوایی بە سەرکوتی سیاسی دەدات. دیارە ناسیۆنالیزم هەمیشە لە هەوڵی سڕینەوەی جیاوازیەکانی ناو نەتەوەدایە‌و دەوڵەتەکان هەر لەسەر بنەمای "بەرژەوەندیە باڵاکانی نەتەوە"، ڕەوایی بە خۆیان دەدەن‌و گەلێکیان لەسەر هەمان بنەما سەرکوتی سیاسی بێ پەردە پیادە دەکەن یان هەوڵی پیادەکردنی دەدەن. بەڵام ئەوە ڕوونە کە هەڕەشەی دەرەکی فاکتەرێکی بەهێزە بۆ بەدەستهێنانی ڕەوایەتی لە لایەن دەوڵەتەکانەوە‌و نموونەیی ترین بارودۆخیش بۆ پیادەکردنی سەرکوت بەو پێیە، کات‌و ساتی هەڵگیرسانی شەڕو توندبوونەوەی هەڕەشەی دەرەکیە. فیدرالیزمی ئیتنیکی ئەو خاسیەتەی بۆ چینی دەسەڵاتدار هەیە کە گروپە ئیتنیکیە پێناسەکراوەکان لە حاڵەتێکی بەردەوامی شەڕ یان ململانێدا دادەنێت‌و ئەمە دەکاتە پاساوی ڕەوایی بەخشین بە دەسەڵاتی خۆی لە چوارچێوەی گروپەکاندا‌و هەروەها بە پیادەکردنی سەرکوتیش. ئەم دۆخە سەرەڕای بەهێزکردنی باسکی دەسەڵاتی بۆرژوازی لە بەرانبەر ناڕەزایەتی کرێکاران‌و توێژە بێبەشەکاندا، هەڕەشەیەکی بەردەوامە نەک تەنها لە بەرانبەر پەرەگرتنی خەباتی ئەواندا، بەڵکو لە بەرانبەر خودی ناسنامەی چینایەتی جیاوازی ئەوانیشدا، جا چ جای سەربەخۆیی سیاسیان.

لە کوردستانێکدا کە بەشێکە لە دەسەڵاتێکی لامەرکەزی ئیتنیکی، ناسیۆنالیزمی کورد‌و حزبە ئەسڵیەکانی لە چوارچێوەی ئەو پرۆسە سیاسیەی کە لە ئاستی سەرتاسەریدا بەڕێوە دەچێت، بەبەردەوامی خۆیان‌و دەسەڵاتیان بەرهەمدەهێننەوە‌و سەقامگیری دەکەن. هەرچەندە ناڕەزایەتی بەربڵاوو قوڵە، ئەگەرچی دەسەڵاتی حزب‌و تاقمەکانی کوردایەتی ناوەرۆکی کۆنەپەرستانەیان‌‌و بێدەربەستییان بەرانبەر سادەترین خواستەکانی خەڵک ئاشکراو زەقە، بەڵام لە سۆنگەی ململانێ‌و کێشەی ئیتنیکی لەگەڵ باقی دەستەوتاقمەکانی عیراقدا، ڕەوایەتی بە دەسەڵاتی خۆیان دەدەنەوە‌و خۆیان بەسەر کرێکاران‌و توێژە بێبەشەکانی کۆمەڵگادا دادەسەپێننەوە. ئەو 'شەرعیەتەی دەسەڵات' کە لە ناوخۆی کوردستاندا دەکەوێتە ژێر پرسیارەوە، لە ململانێ لەگەڵ بەغداو لە ململانێ لە موسڵ‌و کەرکوک بەرهەم دێتەوە. هەموو ئەو دەستکەوتە کەمانەی لە خەباتی ڕۆژانەی جەماوەردا بەسەر دەسەڵاتدا دەسەپێت، ئەگەری ئەوە هەیە لە توندپێچیکی زەقبوونەوەی کێشە ئیتنیکیەکاندا بچێت بە هەوادا‌و شوێنەواری نەمێنێت. ئەو شکستەی کە بەڕواڵەت بەسەر دەسەڵاتی حزبەکانی کوردایەتیدا، لە ململانێ سیاسیەکانی ناوخۆی کوردستاندا، دێت، زۆر سادە دەکرێت لە چوارچێوەی ململانێکان لە ئاستی عیراقدا قەرەبوو بکرێتەوە. ناڕەزایەتیەکانی ناوخۆی کوردستان هەمیشە لەگەڵ ئەو هەڕەشەیە بەرەوڕوو دەبن کە بە بیانووی "قازانجی نەتەوەیی" سەرکوت بکرێن. سەرەنجام ئەم ناڕەزایەتیانە یان لەدرێژەی قوڵبوونەوەی خۆیاندا دەچنە ژێر چەتری ناسنامەیەکی لۆکاڵیی ترەوەو بەم مانایەش تراجیدیای شکستی خۆیان ئەم جارە لە ئاستێکی نزمتری ناوچەییدا تەجروبە دەکەن، یان ئەوەتا لە بازنەیەکی بەتاڵی توندبوونەوەو خاوبوونەوەدا دەخولێنەوە‌ بێ ئەوەی هەڕەشەیەکی جیددی بۆ گۆڕینی دەسەڵات‌و بارودۆخی مەوجود، یان تەنانەت هەوڵێکی بەرهەمدار بۆ بەدەستهێنان‌و جێخستنی باشبوون لە ژیان‌و گوزەرانی جەماوەردا پێک بهێنن. تەنها ئاسۆیەک کە دەتوانێت کرێکاران‌و توێژە بێبەشەکان‌و ناڕەزایەتیەکانیان لەم چارەنوسە ڕزگار بکات، گرێدانەوەی خواستەکانیانە بە کۆتایی هاتنی ئەو یاریە قێزەونەی کە فیدرالیزم‌و لامەرکەزیەتی ئیتنیکی دایسەپاندووە.

بۆ ئەوەی ململانێی سیاسی‌و کۆمەڵایەتی بە قازانجی کرێکاران‌و توێژە بێبەشەکان بەرەوپێشەوە هەنگاوبنێت‌و بەرهەمێکی هەبێت. فیدرالیزم‌و لامەرکەزیەتی سیاسی لەسەر بنەمای ناسنامەی ئیتنیکی‌و دینی لە عیراقدا دەبێت کۆتایی بێت، ڕێگایەک بۆ ئەو کۆتایی هێنانە گۆڕینی دەسەڵاتە لە سەرتاسەری عیراقدا، بەڵام ڕێگایەکی تری عەمەلی بۆ ڕزگارکردنی جەماوەری کوردستان لەم گێژاوە، جیاکردنەوەی کوردستان‌و پێکهێنانی دەوڵەتێکە لەم ناوچەیەدا. ئەم بژاردەیە خودی میکانیزمی گەشە‌و زەرورەتی بوونی ئاسۆیەک بۆ سەرکەوتنی ناڕەزایەتیەکانی جەماوەر‌و خەباتی کرێکاران لە کوردستان بەرامبەر دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد مەترەحی دەکات نەک خەبات بۆ چارەسەری مەسەلەی نەتەوایەتی. خەڵکی کوردستان دەبێ لە ڕەعیەتێکی بێ ئیختیاری ژیرچەپۆکی دەسەڵاتی کۆنەپەرستانە‌و بۆرژوا-عەشیرەتیی کوردستانەوە بگۆڕێن‌و ببنە هاوڵاتی، بەدیهێنانی ئەمە بەندە بە پێکهاتنی دەوڵەتێکی غەیرە ئیتنیکی‌و سکیولارەوە، جا چ لە ئاستی عیراقدا بێت، یان لە کوردستاندا. خەباتی جەماوەری کوردستان بۆ پێکهێنانی ئەم دەوڵەتە لە کوردستان، بەم مانایە، دەتوانێت‌و دەبێت وەک بزوتنەوەیەکی مافە مەدەنیەکان دەرکەوێت‌و گەشە بکات‌و بەرەوسەرکەوتن هەنگاو بنێت، نەک جوڵانەوەیەک بۆ بەدیهێنانی مافی نەتەوەیی‌.

ستەمی نەتەوایەتی دەرهەق بە خەڵکی کوردزمان لە کوردستانی عیراق‌و مەسەلەی کورد کە لەسەر ئەم بنەمایە لە عیراقدا زەقبووبوەوە، ئەگەریش بەڕواڵەت پاشماوەی لە ئێستادا مابێتەوە، بەشێکە لە مێژووی ڕابردوو. فیدرالیزمی ئیتنیکی‌و جێگرتنی کوردستان لەم سیستەمەدا، ئەگەرچی تەواوی دیمەنەکانی لە ئێستادا ڕوون‌و بەرجەستەش نەبێت، ئەگەرێکی بەهێزی ئایندەی عیراق‌و کوردستانە. ئەگەر بەرنامەی ئێمە بیەوێت بەڵگەنامەیەک بێت بۆ ئێستاو ئایندە دەبێت خواستی سەربەخۆیی کوردستان لەم چوارچێوە نوێیەدا پێناسە بکاتەوە.

من لە کۆتاییدا ئەم تێکستەی خوارەوە وەک فەسڵێکی سەربەخۆی بەرنامە لە ژێر سەردێڕی 'خەبات بۆ جیابوونەوەی کوردستان‌و پێکهینانی دەوڵەتێکی غەیرە ئیتنیکی‌و سکیولار' پێشنیار دەکەم:

" قەڵەشتی ئیتنیکی لە عیراقدا بەرهەمی مێژوی دەیان ساڵەی پێکهاتی دەسەڵاتی بۆرژوازی‌و سیاسەتەکانێتی لەم وڵاتەدا. لە پاش جەنگ‌و داگیرکاریى عیراق‌و ڕوخاندنى دەسەڵاتى بەعس، نەخشەکانى بۆرجوازى بۆ سەرلەنوێ سازدانەوەى دەوڵەت لەم وڵاتەدا قەڵەشتى ئیتنکیان بردۆتە قۆناغێکى ترەوە. داڕشتنەوەى دەسەڵات لەسەر بنەماى دابەشکاریى نەتەوەیی‌و ئاینی، هێشتنەوەى کوردستان وەک بەشێک لە دەوڵەتى عیراق لە چوارچێوەى فیدرالیزمدا، ڕێگایەکە بۆ هەمیشەییکردن‌و شەرعییەت دان بە جیابوونەوە ئیتنیکی‌و ئاینیەکان‌و زەمینەسازییە بۆ درێژەپێدانى بێکۆتایی دژایەتى‌و کێشمەکێش لەسەر ئەو بنەمایانە.

لە لایەکى ترەوە لە سایەى دەسەڵاتێکدا کە لەسەر بنەماى دابەشکاریى ئیتنیکى‌و ئاینی دامەزراوە، لە سەرتاسەرى عیراقدا مافە مەدەنى‌و سیاسی‌و کۆمەڵایەتیەکانى دانیشتووان کەوتۆتە ژێر سێبەرى مافە داتاشراوو هەڵخەڵەتێنەر‌و بەگریمانگیراوەکانى ئیتنیک‌و ئاینە جۆراوجۆرەکانەوە. لە هەمان کاتدا لە کوردستاندا فیدرالیزمى ئیتنیکی زەمینەی مانەوەی بۆ دەسەڵاتێکى نامەدەنی‌ کە ئێستا لەسەرکارە فەراهەم کردووە‌و لەم بارودۆخەشدا جەماوەرى کوردستان بەکردەوە لە مافى هاوڵاتیبوون بێبەش کراون.

گۆڕینى سیستەمى سیاسى لە عیراقدا‌و دامەزراندنى دەوڵەتێکى سکیولار‌و غەیرە ئیتنیکی کە لەسایەیدا دەسەڵاتى سیاسی‌و دام‌ودەزگا گشتى‌و ڕسمیەکان بە تەواوى لە دین‌و ناسنامەى ئیتنیکی جیاکرابێتنەوە، هەنگاوێکى سەرەتاییە لەڕێگاى ئەنجامدانى هەرچەشنە باشبوونێک لە ژیانى مادى‌و مەعنەوى ئینسانەکان‌و بەدیهێنانى ماف‌و ئازادیە فەردى‌و مەدەنیەکاندا. هەر ئەوەش مەرجى سەرەکیە بۆ ئەوەى دانیشتوانى کوردستان لەگەڵ باقى دانیشتوانى عیراقدا وەک هاوڵاتى یەکسان بە مافى تەواوەوە لە چوارچێوەى وڵاتێکدا بژین. خەباتى جەماوەرى کوردستان بۆ بەدیهێنانى مافی بەکردەوەی هاوڵاتیبوون بەشێکى دانەبڕاوى خەباتى سەرتاسەریی جەماوەرى عیراقە بۆ وەلانان‌و گۆڕینى دەسەڵاتێک کە لەسەر بنەماى دابەشکاریی نیتنیکی‌و ئاینی دامەزراوە. بەڵام هاوکات لەگەڵ ئەمەو تا کاتێک ئەم ئاڵ‌وگۆڕە لە عیراقدا بەدینەهاتووە، جیابوونەوەى کوردستان‌و پێکهێنانى دەوڵەت لەم ناوچەیەدا ڕێگایەکە بۆ دەربازبوونى جەماوەرى کوردستان لەو دەسەڵاتەی کە لە عیراقدا حاکمە‌و هەروەها بەمانای وەلانانى دەسەڵاتى نامەدەنی‌و داسەپاوى حزبە ناسیۆنالیستیەکانى کوردستان‌و بەدیهاتنى ماف‌و ئازادیە مەدەنیەکانى جەماوەرە.

هەربۆیە حزبی کۆمۆنیستى کرێکاریی کوردستان هاوشانى ئازادیخوازانی تەواوی عیراق لە پێناوى گۆڕین‌و وەلانانى سیستەمى سیاسی ئێستا‌ لە عیراقدا تێدەکۆشێ، لە هەمان کاتدا سەرلەبەرى تەرحى فیدرالیزەکردنى ئیتنیکی‌و ڕاگرتنى کوردستان لەو پەیوەندیەدا لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوازی لە عیراقدا ڕەتدەکاتەوە‌و لە پێناوى ڕزگارکردنى جەماوەرى کوردستان لەو سیستەمە سیاسیە، بۆ جیابوونەوەی کوردستان لە عیراق‌‌و پێکهێنانى دەوڵەتێکى غەیرە ئیتنیکی‌و سکیولار لەم ناوچەیەدا خەبات دەکات."

‏2010‏-04‏-26

ماڵه‌وه