|
وەرگێڕانى: سەعید ئەحمەد |
ئەنتەرناسیونالى هەفتانە: لە ئەنجامى هیرشى تیرۆریستىء خۆکوژى بۆ سەر بالەخانەى ناوەندى بازرگانى جیهان لە نیویورک و بینایەى پنتاگۆن لە واشنتۆن هەزاران کەس لە خەلکى ئەمریکا گیانیان لە دەست داوە. هەلوێستى حزبى کۆمۆنیستى کریکاریى ئیران لە بەرامبەر ئەم رووداوەدا چىیە؟
مهنسور حیکمهت: دوابەدواى رووداوەکە حزبى کۆمۆنیستى کریکارى دەستبەجآ بەیاننامەیەکى لەم بارەیەوە دەرکرد، ئیمە ئەم هەنگاوە بە وینەى تاوانیکى گەورە لە دژى بەشەریەت، بە وینەى کۆکوژیەکى پڕاوپڕ مەحکوم دەکەین. دڵمان لەگەل خەلکى لە خوین هەلکیشراوى ئەمریکادایە و پر بەدل لەم ناخۆشىیەى ئەواندا بەشدارى دەکەین. ریکخراوو دەولەتانى کۆنەپەرست تیرۆریزمیان کردووە بە گۆشەیەکى جآکەوتوى ژیانى هاوچەرخ. ئیمە باوەرمان وایە کە دەتوانرێو دەبآ بە هیزى خەلک کۆتایی بە تیرۆریزم بهینریت، بە دەولەتى و غەیرە دەولەتىیەوە. ئەوە بۆ ئیمە رۆشنە کە ئەم رووداوە، سەرەراى ئەبعادى سەرسوڕهێنەرى تاوانیک کە راستەوخۆ رووى داوە، تازە خۆى سەرەتایەکە بۆ پەرەسەندنى پێشبڕکێی تیرۆریستى لە ئاستى جیهاندا. رۆژیکى رەش و پەردەى یەکەمى کوێرەوەرىیەکى زۆرترە. بانگەوازى ئیمە بۆ خەلک ئەوەیە کە بینە مەیدان و خۆیان دنیا بەدەستەوە بگرن. دەبآ دنیا لە دەستى بۆمب ریژان و جەنەرالەکان دەربهینرێ.
ئەنتەرناسیونالى هەفتانە: ئەم هەنگاوە تیرۆریستىیە لەلایەن کآوە ئەنجام دراوەء بە دواى چ ئامانجیکەوەیە؟
مهنسور حیکمهت: هیشتا راستى رووداوەکە ئاشکرا نەبووە. دەکرێ ئیحتمالاتى جۆراوجۆر لەئارادابێت. لە رووداوى ئۆکلاهمادا بە خیرایى دەرکەوت کە دەستەیەک لە باڵى راستى توندرەوى خودى ئەمریکا هۆکارى ئەو کارەساتە بوون. بەلام ئەمجارە لە نیشانەکان وا دەرئەکەوێ کە رەوتیکى ئیسلامى لە پشتى ئەم تاوانەوە بێت. خەسلەتى خۆکوژى کردەوەکە، ئەم رووداوە ئەخاتە خانەى نەرێتى بزووتنەوە ئیسلامىیەکانەوە. ئەوەى کە کام ریکخراوى ئیسلامى یان کام پیکهاتە لە ریکخراوەو دەولەتان لە پشتى ئەم هیرشەوە بوون ئەمەیان نارۆشنترە. ئەبعادى کردەوەکە، بوونى چوار گروپ بە چوار فرۆکەوانى مەشقپێکراوەوە بۆ لیخورینى فرۆکەى نەفەرهەلگر کە ئامادەى خۆکوژى بوون، نیشانەى نەخشەیەکى دریژماوەى 4-5 سالەیە. ئەوەى کە سەرەداوآ لەم نەخشە گەورەو درێژ ماوەیە دزەى نەکردووەء نەگەیشتووەتە رێکخراوە جاسوسیەکانى غەرب، بەلگەى ئەوەیە کە سەرچاوە زانیاریەکانى دەولەتانى غەربى نفوزێکى ئەوتۆیان لە نێو ئەم رەوتانەدا نەبووە. کە ئەمەش دیسانەوە ئاماژە بۆ دەرەوەى ئەمریکاو ئەوروپا ئەکات. سەربارى ئەمانە ناتوانرێ بە یەقینەوە سەبارەت بە ئەنجامدەرانء هۆکارەکانى ئەم هێرشە قسە بکرێت. دەولەتى ئەمەریکاو میدیاکان بەشێوەیەکى سەرەکى پەنجە بۆ گروپى بن لادن درێژ ئەکەن.
ئەنتەرناسیۆنالى هەفتانە: بەرپرسانى ئەمریکا قسە لە تۆڵەو تەمێ کردنى تیرۆرستان و ووڵاتانى لایەنگرى تیرۆریزم دەکەن. بن لادن تاوانبار کراوەو ئەڵێن ئەگەر تالیبان ئەو تەسلیم نەکاتەوە رەنگە هێرش بکرێتە سەر ئەفغانستان. راى ئیوە لەم بارەیەوە چىیە؟
مهنسور حیکمهت: بەراى من
بێ شک ئەمریکاو
ناتۆ دەست دەدەنە کردەوەیەکى گەورەى
توندوتیژى. مەرج نییە، وەیان لەبنەرەتەوە
مەبەست تەمێ
کردنى ئەنجامدەرانى ئەم رووداوە نییە، کە
رەنگە نیشانەى ئەمەریکا هەر ڕووى لەوان
نەبێت، بەلکو بەمەبەستى هیزنواندن لە
ئاستى جیهانىداء هەروەها بۆ لەبەرچاوگرتنى
هەندێ عاملى
نەفسى و
مەعنەوى ناوخۆیى لە خودى ئەمریکادا.
ئەمریکا لە نیوان ریگایەکى سیاسى کاریگەر
بۆ وەستانەوە بەرامبەر بە تیرۆریزمى دژى
ئەمریکایى و
ریگایەکى سەربازیى بودەڵەدا،
بێ شک دووەمیان
هەلدەبژیرێ.
چونکە تیروانینى ئەمریکا بۆ خۆى
و بالادەستیى خۆى، لەسەر توانا
سەربازىیەکەى دامەزراوە.
لە بارەى ئەبعادى کاردانەوەکەى ئەمریکاوە
هیشتا شتیکى براوە لەئارادا نییە، پیم وا
نىیە کە خۆشیان بۆمبء مووشەک وەشاندنى
دووراودوور بۆ شارو ناوچەکانى ئەفغانستان
بە هەنگاوو ریگایەکى کافى بزانن. ئەگەر
تالیبان بن لادن تەسلیم بکاتەوە، رەنگە
ئەبعادى کاردانەوە سەربازىیەکەى ئەمریکا
لەچوارچێوەیەکى بەرتەسکتردا بمینیتەوە.
ئەگینا، بە پێێ
قاعیدە جۆریک لە داگیرکردنى زەمینى
و پیشرەوى لە ئەفغانستان
و تەنانەت لە عیراقدا دەخەنە
بەرنامەیانەوە. ئەمە زۆر شت دەگۆرێ،
روخسارى سیاسى دنیا دەگۆرێ.
ئەنتەرناسیونالى هەفتانە: لە کاردانەوە بەراییەکاندا بەرامبەر بەم روداوە، لەخودى ئەمریکادا باس لەلاوازى ئەمنى و زانیاریى کراوە. بە شیوەیەکى واقیعیش، لە خاکى ئەمریکادا هیرش کراوەتە سەر بینایەى وەزارەتى دیفاع و گرنگترین مەرکەزى مالیىء خەلکیکى زۆریش بوون بە قوربانى. ئەم روداوە چ کاریگەرىیەک لەسەر ئەمریکا وەک زلهیزى جیهان دائەنیت، ئەمریکا بۆ پیش گرتن بەهاتنە خوارەوەى مەوقعیەتى خۆى مومکنە چ کارێک بگرێتەبەر؟
مهنسور حیکمهت: بەپێچەوانەوە بەراى من ئەم تیرۆریزمە بەقازانجى جیگیرکردنى روخسارى ئەمریکا وەک زلهیزیک کاردەکات. زلهیزیى ئەمریکا کاریکە کە لەبەرامبەر جەمسەرە ئابورى وسیاسى و عەسکەریەکانى دیکە لە جیهانى سەرمایەداریدا پیناسە دەکریت، نەک لەبەرامبەر ئەفغانستان یان عیراق یان جیهادى ئیسلامى یان حەماس. زلهیزیى ئەمریکا بەماناى ئەوەیە کە هەرچىیەکى بووێت لە جیهاندا بیکات. نەک ئەوەی کە فرۆکەخانەکانى ئیمکانى نفوزتێکردنى نەبێت، یان بیناکانى لەسووتاندن نەیات. فەزاى ئەمرۆى دنیا، دواى ئەم رووداوە، رێک وەک دەورانى دواى داگیرکردنى کویت لەلایەن عیراقەوە، فەزاى دەربرینى وەفاداریى سەرلەنوێی هیزەکانى دیکەى غەربە بۆ ئەمریکاو تەسلیم بوون بەخواستە سیاسى وعەسکەریەکانى دەستەى حوکمرانى ئەمریکایە. ئەم تاوانە تیروریستیە وەرەقەیەکى سپى ئیمزاکراو دەداتە دەستى ئەمریکا بۆ دەخالەت کردنى عەسکەرى لەهەر شوینیکى دنیاو بۆ پىداگرى سەرلەنوآ لەسەر بالادەستیى جیهانیى خۆى. تا یەک رۆژ پیشتر دەولەتى ئەمریکا بە هۆى لایەنگرى توند ولاسارانەى لە ئیسرائیلء دەرچونى لەژیر بارى پەیماننامەى کیوتو (سەبارەت بە پاراستنى ژینگە) لەلایەن کۆوکۆمەلە باڵاکان و میدیاکانى وڵاتانى غەربەوە لەژیر فشاردا بوو. ئەمریکا وەک ئامڕازو بەهانەو پیشەکیەک کەلک لەم روداوە وەردەگریت بۆ هیزنواندنى عەسکەریى خۆى. لە کورت ماوەدا هەموو دەولەتە غەربیەکان "بەڵێ قوربان"ى بۆ دەلینء ئامادەباش رادەوەستن. بەلام لەدرێژماوەتردا هاوکیشە ئابورى وسیاسىیە جێکەوتووترەکان دیسانەوە خالى هاوسەنگیى بەزیانى ئەمریکا دەگۆرن.
ئەنتەرناسیونالى هەفتانە: لەبارى
سیاسیەوە ئایا ئەم روداوە مەسەلەکانى وەک
ئاشتى رۆژهەلاتى ناوەراست
و مەسەلەى فەلەستین دەخاتە ژیر
کاریگەرى خۆیەوە ؟ چۆن؟
مهنسور حیکمهت: لە کورت ماوەدا بیگومان هەموو شتیک دەخاتە ژیر کاریگەرى خۆیەوە. هەردوولاى کیشمەکیشەکە لە فەلەستین وئیسرائیل حەپەساوء نیگەرانن. عەرەفات بەپەلە خۆى دەگەیەنێتە مایکرۆفۆن و مەحکومى دەکات، نەکا گۆشەیەکى ئەم رووداوە بەناوى ئەوەوە بنوسن. سەرانى ئیسرائیل بە توندى لەو فۆرمۆلەبەندىیە کە دەلى ئەم رووداوە دریژەى مەسەلەى فەلەستین و کاردانەوەیەکە لە بەرامبەر توندوتیژىیەکانى ئیسرائیلدا، دەپەشۆکینء شانى خۆیان لە مسئولیەت خالى دەکەن. بەڵام کاریگەرى ئەم رووداوە لەدێژماوەتردا بەستراوەتەوە بە کاردانەوەى سەرەتایى ئەمریکاوە لەبەرامبەر ئەم رووداوەدا. ئەگەر هێزنواندنێکى خویناوى دژى ریکخراوە ئیسلامیەکان رووبدات، ئەو کات لە کۆتایى ئەم بینەوبەرەیەدا، هەروەک لەکۆتایى هیرش بۆ سەر عیراقدا بینیمان، سووڕێکى دیبلۆماسیی بۆ ئاشتى هەردوولا لە دلى ئەم هاوسەنگىیە عەسکەریە تازەیەدا دەست پیدەکات. بەڵام مەسەلەى فەلەستینء جیگاوریگاى ئیسرائیل و عەرەبەکان ریشەیەکى قووڵترى لەواقیعیەتە محەللىیەکاندا هەیە. ئاشتى لە فەلەستین بەبآ وەرچەرخانى هەردوو کۆمەلگا لە ئیسرائیل وفەلەستین بەرەو چەپ لە توانادا نىیە. سکولاریزم و عەدالەتخوازى لەهەردوو بەرى کیشەکەدا دەبیت بەسەر قەوم پەرستى ومەزهەبدا سەرکەوى تا ئاشتى مومکن بیت. مەسەلەى فەلەستین ریگاچارەى عەسکەرى نىیە. تۆقاندن لە بەینى نابات. سەرئەنجام لەئاکامدا تا روانگەى هەردوو کۆمەلگا بەرامبەر بەیەکء ریزبەستنى سیاسیی نیوان چەپء راست لەدەرونى هەردوو لادا ئالوگۆر نەکات ، مەسەلەکە لە جیگاى خۆى ئەمینیتەوە.
ئەنتەرناسیونالى هەفتانە: لە راگەیاندنى تا ئیستاى میدیاى غەربدا، ئەم هیرشە تیرۆریستانەیە بەبەرامبەرکآ لەگەلڕ دیموکراسی پیناسە دەکەنء هەندآ لە "وولاتانى ئیسلامى" بە جۆریک خراونەتە ناو ئەم بەرامبەرکێیهوە. ئایا ئەمە ئەشآ ببیتە هۆى گەشەى راسیزم لە غەربدا؟
مهنسور حیکمهت: لەدەزگاکانى راگەیاندنى غەربدا لێرەء لەوێ ئاماژە بۆ تیزەکانى "شەرى شارستانیەکان" ى هانتیگون بەدى ئەکرێت. ئەوەى کە ئەمە کیشمەکیشیکى "شارستانى"یە، هیرشیکە بۆ سەر"شیوە ژیانى" غەربى، بۆ سەر دیموکراسى و… هتد،لیرەولەوآ دەبیسترآ. بەڵام حەرەکەتى رەوتى ئەێلى کۆمەلگاو تەنانەت خودى قسەکەرانى دەولەتى ئەمریکا بەلگەى ئەوەن کە قسەى ئەم تێڕوانینە نایگرێت. من نیگەرانى گەشەى راسیزم نیم لەئەنجامى ئەم رووداوەدا. راسیستەکان بیگومان ماوەیەک چالاکتر دەبن و خەڵکى هان دەدەن، بەڵام کۆمەلگاى غەربى رەتیان دەکاتەوە. بەپیچەوانەوە بە برواى من خەلکى ئەمریکا تا ئەوەندەى بکریت لەدوورەوە لێی تێبگەیت، میهرەبانیى و ئینسانیەتێکى جێگەى ستایشیان لەبەرامبەر ئەم کارەساتە راچلەکینەرەدا نیشان داوە. بەبڕواى من خەلکى ئەمریکا تەنانەت کاردانەوەیەکى عەسکەریى لەدەولەتى ئەمریکا لەدژى خەلکى رۆژهەڵاتى ناوەراست بە سادەیى قبول ناکەن کە تەڕو وشک پێکەوە بسووتێنآ. ئەم رووداوە لەوە گەورەترە کە بکریت بە بەکلیشە باوەکانء پروپاگەندە برۆیتە سۆراغیەوە. سەرئەنجام بەبرواى من کۆمەلگاى غەربى مامەڵەیەکى ئالۆزترء تیگەیشتووانەتر لەگەلڕ ئەم رووداوەدا دەکات. تەکنولوژى پەیوەندى گرتنى ئەمرۆ گێلکردنى خەلکىء دەرخوارددانى دەمارگیرى دژوارتر کردووە. هەر ئەو تەلەفزیونەى کە کارەساتى نیویورک دەخاتە بەرچاوى جیهان، وێران بونى کابولیش نیشان دەدات. کەسیک کە بۆ کارەساتى نیویورک فرمیسکى هەڵڕشتبیت، ناتوانآ بەئاسانى بۆ دوبارەبونەوەى لەکابولدا هەلهەلە لێ بدات.
ئەنتەرناسیونالى هەفتانە: لە راگەیاندنى حزبدا پەنجە بۆ ئەوە راکیشراوە کە کارەساتى نیویورک حەلقەیەکە لە توند بوونەوەى پێشبرکێیهکى تیرۆریستى، مسابەقەیەک کە زۆربەى دەولەتانى دنیا لەلایەک و لەلایەکى دیکەوە بزووتنەوە کۆنەپەرستەکان بە تایبەت ئیسلامىیەکان تیایدا بەشدار دەبن. چۆن دەکریت بەر بەم پێشبڕکآیە بگیرێ و بەراى ئیوە حزبى کۆمۆنیستى کریکارى دەبێ لە خەباتى دژى تیرۆریزمدا چ دەوریک بگیرێ؟
مهنسور حیکمهت: کۆتایى هینان بە
تیرۆریزم کارى ئیمەیە. کارى ئیمەمانانێک
کە لە پیناو یەکسانى ماف
و حورمەتى ئیسنانەکان
و جێخستنى
بەهاى ئەوان تێدەکۆشین. تیرۆریزمى
دەولەتیى دەبێ
بە روخاندنى دەولەتانى تیرۆریست کۆتایى پێ
بهینرێ.
تیرۆریزمى غەیرە دەولەتیى دەبێ
لە ریگاى کۆتایى هینان بەو
کوێرەوەرى و
هەڵاواردن و
چەوسانەوەو سەرکوتانەوە لە بەین ببرێ
کە ئینسانەکان بەرەو
بێ
ئومێدى
پاڵ پیوە دەنێن
و دەیانکەنە قوربانیى رەوت
و ریکخراوە کۆنەپەرستە دژى
بەشەریەکان. لەڕێگاى پەردەهەڵماڵین لەڕووى
دین و نەتەوە
پەرستى و نەژاد
پەرستى و هەر
ئایدۆلۆژیایەکى بودەڵە کە رێز بۆ ئینسان
دانانیت. وەلامى ئیمە خەباتە بۆ
دامەزراندنى ئەو کۆمەلگا کراوەو ئازاد
و یەکسانانەى کە لەویدا ئادەمیزادء
گیان و حورمەت
و ئاسایشى نرخى هەبیت. حیزبى
کۆمۆنیستى کریکارى و
حزبە هاوشێوەکانمان، لە بەرامبەر
هەردوو لاى ئەم پێشبڕکێ
تیرۆریستىیەدا رادەوەستن. هەم لەبەرامبەر
دەولەتانى کۆنەپەرست و
هەم بزوتنەوەو حیزبە کۆنەپەرستەکان. بەلام
لە ئیستادا ئەوە ئەوانن کە روخسارى جیهان
دیارى دەکەن. ئیمەو ئەحزابى وەکو ئیمە، دەبێ
بەشەریەتى ئینساندۆست
و ئازادیخواز لە دژى گشت ئەم هەمومەرجە
بهینینە مەیدان. تا کاتیک کە ئەمە
نەکرابێت، ئەم نەهامەتىیە دریژەى دەبیت.
بۆ یەکەمجار لە ئەنتەرناسیونالى هەفتانە (انترناسیونال
هفتگى)ى ژمارە 71ى رۆژى 14 ى سیبتەمبەردا
2001 بڵاوکرایەوە
|
|