ئەزمەی حکومەتی و دەوڵەتی عێراق و کۆنگرەی نیشتمانی!

عەبدوڵا مەحمود

abdulla.mahmud@gmail.com

پەلوپۆ کوتانی چەند ساڵەی بۆرژوازی عێراق بۆ رزگاربوون لەو ئەزمەیەی کەیەخەگیری حکومەت ودەوڵەتی عێراق بووە، کەبە پلەی یەکەم مەسەلەی پێکهاتن وبیناکردنەوەی قەوارە دەوڵەتی عێراقە، ئاسۆیەک وکەناڵیک دیار نییە بۆ دەرچوون لێی.

لەو کاتەوەی دەوڵەتی عێراق لەچوارچیوەی ملهوری وجەنگخوازی ئەمریکادا، داڕوخاو دەسەڵاتی بەعس کۆتایی هات، تائێستا هیچ هەوڵێک وهیچ ڕێگاچارەیەک نەیتوانیوە قەوارەی دەوڵەتی عێراق بینابکاتەوە. دەسەڵاتی بەناو حکومەتیش لەناوچەی سەوزی بەغدا زیاتر، پەل بهاوێت.

لەساڵی ٢٠٠٣ وە کەبەعس لەدەسەڵات خرا، دەوڵەت وبنەماکانی کاولکران تائێستا بەپێی ئاماری خودی دەزگا ڕەسمیەکانی سەر بەئەمریکاو غەرب، چەند ‌هێندەی قوربانیانی جەنگی کۆنەپەرستانەی هەشت ساڵەی عێراق و ئێران... خەڵکی بێتاوان بوونەتە قوربانی ولەگەڵ ئەوەشدا هەرچی سیمای مەدەنی هەیە، داڕوخێنراون. بەپێچەوانەی درۆکانی ژۆرنالیزمی غەربی وباڵەکانی بۆرژاوزی تاڵانچی عەرەب وکورد، شیعەو سوننە.. نەئازادی و دیموکراسی لەسایەی جەنگی ئەمریکاو حزوری چەند ساڵەی ودەسەڵاتی بەش بەشی ئەم لایەنە کرێگرتانەدا، لەهیچ ئاستێکدا خۆی نیشانداو نەتوانرا عێراقی داوەشاو بینابکرێتەوە و نەحوکومەتیکیش توانرا پێك بێت...

وەلە٢٠٠٣وە تائێستا لەجێگای حکومەت، دەسەڵاتی لۆکاڵی نایاسایی وبیناکراو داسەپاوی میلیشیا لەپشت بەسەر هەر ناوچەو هەرێمکدا لەسەر بنەمای دینی، مەزهەبی، قەومی و... کۆمەڵگای دابەش وئەنجن ئەنجن کردووە و قڵشتی تایفی وقەومی ودینی... بەرین کردۆتەوە. 

ڕێکەوتنی لەسەرەوەی هێزو لایەنە بۆرژوازی وکۆنەپەرستە خۆشخزمەت وکرێگرتەکان، بەپێی تەوافق ولەسەر بنەماو ناوی شەراکەتی نیشتمانی! وبەشداری لەدەسەڵاتدا، لەسەر بناغەی کوشتارو خستنەگەری میلیشیا لەشەقامدا، براوەتە پێش.

ئیستا نزیکەی ٨ ساڵە، خەڵکی عێراق بەدەست ململانێی ئەم هێزو لایەنانە، کەلەبنەڕەتدا نوێنەرایەتی بەرژەوەندی سیاسی وئابوری بۆرژوازی وهەژمونی وڵاتانی ناوچەکە دەکەن، کراونەتە قوربانی.

قەیرانی سیاسی عێراق، ئەگەر لەلایەکەوە بەرهەمی ململانێی ‌هێزو لایەنەکانە لەسەر چۆنیەتی بنیاتنانەوەی قەوارەی دەوڵەتسازی وحکومەتی جۆری ئەو دەوڵەتە، هاوکات جغرافیای سیاسی عێراق شانۆیەکە بۆ نمایشی راکێشانی جەستەی حکومەتێکی بێدەسەڵاتی تەوافوقی. لەبەرامبەر ململانێی ‌هیزی میلیشیایی هەر ئەو لایەنانەی لەحکومەتدا کۆمەڵگایان ئالودەی فایرۆسی قەومی ودینی ومەزهەبی کردووەو داهاتی خەڵکەکەشی هەڵدەلوشن.   

 لەم ٨ ساڵەدا، لەگەڵ هاتنە ئارای هەر فاکتێکی تازەدا، ئاڵوگۆر لەهاوسەنگی هیزە ناوچەیەکاندا، هەڵچون و داچونێک لەسازانە بەزۆر بەیەکەوە لکێنراوەکاندا، لەگەڵ هاتنەوە گۆڕی باسی بودجە، سەرژمێری، هەموار کردنەوەی دەستور، مادەی ١٤٠، کەکوک... دیسان ئەزمە یەخەگیری ئەم ‌هێزانەو حکومەتەکەیان بووە. مێژووی هەشت ساڵەی رابردوو بەجیا لەکاری ئیرهابی ودادۆشینی داهاتی کۆمەڵگا وقوڵکرنەوەی نەزعەی تایفی ودینی وقەومی، مێژووی ئەزمەو کۆنگرەی نیشتمانی ودەستێوردانی وڵاتانی ناوچەکە وگەمەی لێکترازانی شەراکەتی نیشتمانی... بووە.

ئەزمەی ئەم جارە لەگەڵ هەموو ئەمانەی سەرەوەدا، ئەزمەی داڕمانی هاوسەنگی ‌هێزی ناوچەیی وهاوسەنگی حزب ولایەنە بۆرژوازییەکانی بەشدار لەدەسەڵات و واقعی سیاسی عیراقدایە، کەبەهۆی کشانەوەی سوپای ئەمریکا وشۆڕش وڕاپەرینەکانی ناوچەکەوە، هاتۆتە ئاراوە.

پاشەکشەی ناچاری سوپای ئەمریکا لەعێراق لەئاکامی شکستێکی گەورەی سیاسی ودیبلۆماسی وڕەسمی ونێونەتەوەیی، جەماوەری و تەنانەت سەربازیدا. هاوسەنگی ‌هێزی ناوچەیی وبەو پێیەش هاوسەنگی هیزو لایەنە سیاسیەکانی سەر بەو ‌هێزە ناوچەییانەی لەعێراقدا بەسەریەکدا ڕماند. کەئەمە دەرگای زیاتری بەرووی ئێراندا کردۆتەوە تالە فەزایەکی ترو لەغیابی سوپای ئەمریکادا دەورێکی زیاتر لەساحەی سیاسی عێراقدا بگێڕێت وبەو پێیەش ناسیونال-ئیسلامیەکانی سەر بەئیران، دەیانەوێ کەڵک لەو دۆخە تازەیە وەربگرن وبەربگرن بەڕەوەندێك کەبەدەستپێکردنی شۆرشەکانی ناوچەکە، دەشێ دەسەڵات وبەناو حکومەتەکەی مالکی، بخاتە ناو مەنگەنەی خرۆشان وڕاپەڕینی جەماوەرییەوە. بەتایبەتیش لەسەروبەندی ڕوخانی ڕژێمی سوریادا، کەجمهوری ئیسلامی هەموو هەوڵێکی خستۆتە گەر بۆ پاراستن وبەرگری لێکردنی. ڕوخانی ڕژێمی سوریا نەک هەر پایەگای جمهوری ئیسلامی لەناوچەکە دەهێنێتە خوارەوە بەڵکە خۆیشی دەخاتە بەردەم ئەگەری شۆرش وڕاپەرینی جەماوەری خەڵکی ستەم لێکراو. بۆیە لەم دۆخەدا ئێران هەموو هەوڵێکی ئەوەیە دۆخی سیاسی عێراق تیک نەچێت تالانی کەم دەسەڵاتی تائیستای لایەنەکانی سەربەخۆی بپارێزێت. لەبەرامبەردا ‌هێزو لایەنەکانی سەر بەناسیونالیزمی عەرەب، لەگەڵ ئەوەدا کەلەبنەڕەتدا خوازیاری پاشەکشەی ‌هێزەکانی ئەمریکا بوون، حزوری ئەم سوپایەیان بەپێشێلکردنی سەروەری نیشتمانی دەزانی... بەڵام ئەو ڕاستیەشیان درک دەکرد کەپاشەکشەی ئەمریکا دەستی ئێران باڵاتر لەدەخاڵەتکردن لەعێراقدا دەکات. بۆیە زۆر زوو ئەمانیش بەپشتوانی بەشێک لەوڵاتانی عەرەبی و کەنداو ناسیونالیزمی عەرەب وڕژێمی تورکیای نەیاری ئێران لەناوچەکەدا، سیاسەتی بەرگرتن بەکورتکردنەوەی دەسەڵاتەکەی مالیکی وڕەوتی ناسیونال-ئیسلامی یان دەستپێکرد، لەڕێگای هەوڵدان بۆ قۆستنەوەی خۆپیشاندانە جەماوەرییەکان، دەستدانە فیدرالیزەکردنی پارێزگاو هەرێمەکان بەمەبەستی زامنکردنی ناوچەی ڕەسمی وقانونی کردنی وکەڵک لێوەرگرتنی وەکو سەکۆکانی ئاراستەکردنی جەنگ لەدژی حکومەتەکەی مالیکی ونەخشی ئێران، وە لەڕێگای پاشەکشەی ئەندامەکانیانەوە لەپەرلەمان!، هەڕەشەی کشاندنەوەی وەزیرەکانیان!! بەمەبەستی نابود کردنی حکومەتەکەی مالیکی...تاد. ئەمانە هەموویان کاردانەوەی ناسیونالیزمی عەرەب بوون لەدۆخی تازەی پاشەکشەی سوپای ئەمریکاو تێکچونی هاوسەنگی ‌هێزە ناوچەییەکان.

قوڵبونەوەی ئەم بەرامبەركێیە ونمایشی هێزو توانایی لایەنەکان بەرامبەر بەیەکتری، بۆ جێگا پەیداکردنەوە لە ئارایشی تازەی دوای پاشەکشەی سوپای ئەمریکادا، سەرەکیترین لایەنی کێشمەکێشەکانی ئیستای سەر گۆرەپانی سیاسی عێراقە. دۆسیەی تاریق هاشمی وسالح موتڵەگیش بەشێکە، لەهەمان گەمەی سیاسی وئەگەر بڕیار بێت تۆمەتبارانێک بخرینە بەردەم دادگایەکی عادلانەو ئازاد، ئەوا سەرانی هەموو ئەم لایەنە سیاسیانە وخودی دادگاکەشیان، تاونباریان دەسەلمێ.  ئەم هەلومەرجە سیاسی وئەزمەگرتووە، کەبەدەست کۆمەڵیک لایەن وهێزی کۆنەپەرستی ناسیونال-ئیسلامی و قەومی، قوڵتر وقوڵتر دەکرێتەوە. خەڵکی عێراق کراونەتە ئامانچ وکەنالێک بۆ خاوکردنەوەی ئەزمەکە وداپۆشینی لەژێر ناوی بەستی کۆنگرەی نیشتمانیدا. لەو کاتەوەی ململانێی نێوان ئەم لایەنانە پێی ناوەتە دۆخییکی چەقبەستوو، شەقام وخەڵکی عێراق کراوەتە سەکۆی کردەوەی زنجیرەیی ئیرهابی وتۆڵەسەندنەوەی دەسەڵاتخوازی و تاڵانچێتی و کرێگرتەیی.

لەناو ئەم دۆخەدا، سەرانی بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد چ بارزانی و چ تاڵەبانی... پێشنیار و پرۆژەی بەستنی کۆنگرەری نیشتمانیان خستۆتەڕوو، پرسیاری سەرەکی ئەوەیە بۆچی لەگەڵ قوڵبونەوەی ململانی هێزو لایەنە دەسەڵات بەدەستە قەومی ودینی وتایفییەکانی عیراقدا، سەرانی حزبە دەسەڵات بەدەستەکانی کوردستان و بەشدار لەدەسەڵاتی ناوەندا، خەم دایان دەگرێت وهەوڵی کۆکردنەوەی سەرانی لایەنەکان دەدەن وپێشنیاری بەستنی کۆنگرەی نیشتمان دەکەن؟ مەبەستیان لەبەستنی کۆنگرەی نیشتمانی عیراقی چییە؟ وە کۆنگرەی نیشتمانی وەڵام بەکام گرفت دەداتەوە؟ ئایا دەتوانی کۆتایی بەئەزمەی و دۆخی تەلیسمگرتووی عێراق بهێنێ؟

کەڵک وەرگرتن لەململانیی وڵاتانی ناوچەکە ودرزو کەلێنی هێزە سیاسیەکان، بۆتە عادەتێکی سیاسی چەسپاو و دەزگایەکی زیندومانەوەی سیاسی بۆ حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی. دیارە وەها دەزگایەک وڕاونینێکی زاڵ لەگەڵ هەر ئاڵوگۆرێک لەهاوسەنگی ‌هێزو پێگەی وڵاتانی ناوچەکە و‌هێزەکانیدا، ناچار ترسی لەدەستدانی پێگەو ڕێگەی سیاسیان دەیانخاتەوە ناو پەلەپروزێ سیاسی.

حزبە دەسەڵات بەدەستەکانی کوردستان کەخاوەنی دورنماو ستراتیجیەکی رۆشن بۆ ئایندەی پێگەی دەسەڵاتدارێتیان نیین لەعێراق و کوردستاندا، هەموو هاوسەنگیەکی تازە، هەموو هەڵچون داچونێکی سیاسی، بەر لەهەموو لایەنێک یەخە گیری ئەوان دەبێت. بێگومان دۆخی سیاسی عێراق بەهۆی پاشەکشەی سوپای ئەمریکاوە کەهاوکات یەکێتی وپارتی و بەزامن وپشتیوانی خۆیان دەزانی، هاوسەنگی ‌هێزو لایەنەکان دەگۆڕێت، ئەم ئاڵوگۆڕە کاریگەری لەسەر حزب و لایەنە سیاسییەکان دادەنێت، بەڵام بەتایبەت ئەو هێزانە دەخاتە مەنگەنەوە کە مایەی خۆیان و دەسەڵاتی خۆیان لەسەر بنەمای سیاسەتی ڕۆژ و پاشکۆیەتی سیاسی، بیناکردووە.

بەشداری یەکیتی وپارتی لەو سازنە سیاسیەی لایەنە سیاسیەکانی عێراقدا لەژێر ناوی شەراکەتی نیشتمانیدا، پشتی بەهیچ بنەمایەکی چەسپاو پایەکی ستراتیجی نەبەستووە. بۆیە هەر ئاڵوگۆڕێک لەهاوسەنگی ‌‌هێزەکاندا، هەموو ئەو لینک وکەناڵانەی کەئەوانی بە‌هێزە سیاسیەکانەوە بەستۆتەوە دەخاتەوە بەردەم چاوپیاخشاندنەوەوه‌. ململانێی نەبڕاوە لەسەر دەیان دۆسیەی وەکو نەوت و غاز، مادەی ١٤٠، کەرکوک، ناوچە کێشە لەسەرەکان، سنور، بودجە، سەرژمێری، یاسای نەوت و غاز، هەموارکردنەوەی دەستور... بەجیا لەمەتاتی بوونی بەندەکان هەمیشە لەگەڵ هاتنە ئارای هەر مەسەلەیەکی تردا، دەبنەوە بەمەیدانی کێشمەکێشی سیاسی... میژووی دەسەڵاتی ناسیونالیزمی کورد، لەو سازانەی کردویەتی لەگەڵ ‌هێزەکانی عێراقدا، مێژووی بەرامبەرکێیەکی نەبڕاوەیە لەسەر ئەو مەسەلانە دوبارەو دوبارە دەبنەوە. ئەمە نیشان دەدات کەهەموو ڕێکەوتن وسازانەکان هەمیشە لەژێر پرسیاردان، چونکە خودی هاوسەنگی ‌هێزەکان لەئاڵوگۆڕدان.

بارزانی وتاڵەبانی ئامانجیان لەبەستنی کۆنگرەی نیشتمانی نەکۆتاییهێنانە بەکوشتارە زنجیرەیەکانی شەقام و نەنیگەرانی تێکچوونی ‌سازانی لایەنە سەرەکیەکانی عێراق وقوڵبونەوەی ئەزمەکەن، بەڵکە بەدوای ئەوەوەن دەسکەوتە حزبیەکانی خۆیان چ وەکو بەشدار لەدەسەڵاتی ناوەندو  پۆستەکانیان ودەسەڵاتدارتیان لەکوردستان بەو هەموو داهات و سامانەوە، بەدەست لێنەدراوی بمێنێتەوە دۆسیەکانی نێوان هەولێر وبەغداش پارێزراو بن لەململانێی دۆخی تازەی لایەنەکانی تری ساحەی سیاسی عێراقدا.

هەروەها یەکێتی وپارتی لەڕێگای وروژاندنی بەستنی کۆنگەری نیشتمانیدا، دەیانەوێت دۆسیەکانی ناوخۆی کوردستان بخەنە ژێر تەپۆیۆزی ململانێی لایەنەکانی عێراق وهاوکات ترسی دۆخی ناسەقامگیری عێراق وە هەڕەشەیەک لەسەر خەڵکی کوردستان نیشان بدەن تالەو ڕێگایەوە هەم ئۆپۆزیسیۆنی نەیاری ناو خانەوادەی خۆیان توشی پاشەکشە وهەم ناڕەزایەتی خەڵکی کوردستان بۆ خواستە ڕەواکانی هەڵپەسێرن وبڵێن دیسان هەڕەشە لەسەر ئەزمونەکەمان! هەیە.  

ئەگەر وای دابنێین کۆنگرەی نیشتمانی عێراقی بەوجۆرەی هەموو لایەنەکان دەیانەوێت، سەرکەوتوانە بەڕیوەبچیت" کەئەمە مەحاڵە" چ شتێک لەواقعیەتی سیاسی دەگۆڕیت وچەندە لەقازانجی سیاسی خەڵکی عێراق و کوردستان دەبێت؟ بێگومان چ بەپێی تاقیکردنەوەیەکی زیندوی رابردوو وە چ بەپێی ماهیەتی دژی ئازادی ئەم هێزانە هیچ ئاڵوگۆرێک بەقازانجی خەڵکی عێراق وکوردستان لەو کۆنگرەیە چاوەڕوان ناکرێت... زۆر کۆنگرەی تر لەژێر ناوی ئاشتی ونیشتمانید لەناوخۆی عێراق ولەدەرەوە، بەستران وبانگەشەی سەرکەوتنەکانیشی بۆماوەیەک کرایە خۆراکی راگەیاندنەکان ودەسکەوت بۆ لێکۆڵەرەوە سیاسیە موچەخۆرەکانی لایەنە بەشدارەکانی ئەم کۆنگرانە، بەڵام لەدنیای واقعیدا نەمافی هاوڵاتی بوون وشکۆ بۆ کۆمەڵگا گێڕدرایەوە، نەئازادی وبانگەشەی دیموکراسی بوونە بەشێک لەساختاری ئەم حزبانەو نەکۆمەڵگاش کەمترین ئازادی وخۆشبەختی بەرکەوت. بەڵکە ئەم کۆنگرانە بەجیا لەوەی بوون بەماکی گێرمەوکێشەکانی داهاتوو و چاوەڕوانمانەوە بۆ کۆنگرە نیشتمانییەکانی دی، هاوکات بوونە چوارچێویەک بۆ رێکەوتن لەسەر پارچە پارچەکرنی دەسەڵات ودابەشکردنی داهاتی خەڵکی لە نێوان خۆیاندا.

تائەو جێگایەش بەخەڵکی کوردستان دەگەڕێتەوە هیچ کام لەم کۆنگرانە دەسکەوتێکی بۆیان بەدەست نەهێناوە، ئەگەر بودجە١٧% یە چیبەر خەڵکی کوردستان کەوتووە، لەبەرامبەر ئەو تاڵانییەی یەکێتی وپارتی سیستماتیک ئەنجامیان داوەو دەیدەن. یاسای نەوت و غاز چ ماڵێکی کەم دەرامەتی لەژێر باری گرانییەکەیدا، ڕزگار کردووە؟. سەرژمێری چ سیستەمێکی ئامارو شاری ڕەسم دەکات؟ هەموارکردنەوە یان نەکردنەوەی دەستور چ مافێکی تاک و مافی مەدەنی ئینسانەکان دەستەبەر دەکات؟ ئەگەر مادەی ١٤٠ جێبەجێبکرێت، کام دۆسیەی لەدۆسیەکانی نابەرابەری ونەبوونی، بێکاری، نائارامی ونەبوونی ئاسایش بۆ خەڵکی کەرکوک وناوچەکانی دەگێڕدرێتەوە؟ بەڕێکەوتن لەسەر سنورەکان کەی دەتوانێ ئارامی ناوچە کێشە لەسەرەکان وخەڵكی سەر سنورەکانی عێراق- ئێران. عێراق- تورکیا، عێراق- کوردستان...خاترجەم بکات کەژیانیان بێترس بگوزەرێنن؟

راستی هەر کام لەوانەی سەرەوە لەکاتی ئاشتی وڕێکەوتنی ئەم ‌هێزانەدا لەمحەک دراون. بۆیە کۆنگرەی نیشتمانی لەباشترین حاڵەتی خۆیدا ئەگەر سەرکەوتوش بێت، کۆنگرەی دوبارە سازانەوە وئاشتبونەوەی کۆمەڵێک ‌هێزی کۆنەپەرست وقەوپەرستە بۆ درێژەدان بەدەسەڵاتدراێتی و وەستانەوەیان بەڕووی ئازادی ومافە فەردی ومەدەنییەکانی خەڵکی وجەنگینە لەدژی بزوتنەوەی نارەزایەتی خەڵکیدا بۆ ژیان وگوزەرانێکی تەسەل وپڕ ئازادی وبەردەوامی دانە بەفەرهودی ڕەسمی وناڕەسمی کۆمەڵگا.

    ١٣/١/٢٠١٢