مێژووى کۆمۆنیزمى پێش حیکمەتیزم

ئەوەى تایبەتمەندى مارکسیزمە ئەو لێکدانەوەیەتى بۆ مێژوو و وە ڕەوتى ئاڵوگۆڕ و حەرەکەتى کۆمەڵگا کە بریتىیە لە ململانآى چینایەتى بەردەوام و ئەمە بەداینەمۆى مێژوو و حەرەکەتى کۆمەڵگا ناودەبات. شۆڕشى ئۆکتۆبەر کۆتایى ئەم ململانآیەى چینایەیتە نەبوو بەڵکو دەستپیکردنى دەوریەکى نوآ و توند وخێراترى ئەم ململانآیە بوو. چینى بورژوازى لە دەسەڵات کەوتوو هێشتا پایەى ئابوورى مانەوەى خۆى لەدەسەت نەداوە و سیستمى بەرهەمهێنان و گۆڕینەوە بناغەى وجودى چینایەتى ئەو پێک دێنآ و بەم پآیە قورسایى کۆمەڵایەتى و ئابورى خۆى لەکۆمەڵگادا دەسەلمێنآ. شۆڕشى کۆمۆنیستى بەنەمانى لینین ڕابەر و دەستپێشکەرى شۆڕشى لەدەستدا ، لەوەڵام بەم پرسیارەى دواى دەسەڵاتى سیاسى چۆن شۆڕشى ئابورى و گۆڕینى سیستمى سەرمایەدارى بۆ سوسیالیزم بەئەنجام دەگاو سیستمى نەهێشتنى کارى بەکرآ و موڵکایەتى تایبەتى بورژوازى چۆن هەڵدەوەشێنیتەوە . بەلشەفیزم لەم دەورەیەدا بوو بە دوو بەشەوە . ستالینیزم نوینەرایەتى ریفۆرمیزمى بورژوازى روسیاى کرد بۆ پرۆسەى سەنعەتى کردنى ڕوسیا و دروستکردنى بازارێکى بەهێزى ناوخۆیى و بەزیادکردنى عنێرى کۆنترۆلى دەوڵەتى کرێکارى بەسەریدا. تروتسکیزمیش وەک ڕەوتیکى ڕەخنەگرانەى دیموکراتى و پێداگرى ناڕۆشن لەسەر ستراتیژى "شۆڕشى جیهانى" مایەوە بەبآبونى بەدیل بۆ ئەرکى شۆڕشى ئابورى سوسیالیستى . لینینزم چیتر لەم کۆمۆنیزمەدا نوێنەرایەتى نەکرا و بەجیکەوتنى سیستمى سەرمایەدارى دەوڵەتى لەڕوسیادا ، هەموو دەستکەوتە سیاسى وکۆمەڵایەتیەکان لە چینى کریکار لە یەکێتى سۆڤیەتدا سەندرایەوە و قوتبى کۆمۆنیترن بوە ئارایشتدانەوەى قوتبێکى سیاسى جیهانى تر بەدەورى دەوڵەتى بورژوازى سۆڤیەتدا . لە غیابى مارکسیزم و کۆمۆنیزمى کرێکاریدا ئەم کۆمۆنیزمە بورژوازیەى مۆدیلى ڕوسیە بوە قوتبى ڕەسمى کۆمۆنیزم . بەسوود وەرگرتن لەمەوقعیەتى ئەم کۆمۆنیزمە و بە کاریگەریەکانى شۆڕشى ئۆکتۆبەر ، کۆمۆنیزمى بورژوازى و مارکسیزمى تەحریفکراو بونە سەرچاوە و ئیدعاى هەموو ئەو بزوتنەوە سیاسى و جیهانیانەى کە دژ بە ئیمپریالیزم و ڕژێمە پاشایەتى ودیکتاتۆریەکان بوون . لە سایەى ئیعتبارى مارکسیزم و وجودى قوتبى سیاسى کۆمۆنیزمى بورژوازىدا، شۆڕشە "خەڵک"یەکان و دەسەڵاتە بەناو سوسیالیستیەکان ڕێکخران و سەدەى بیست بووە مەیدانداربوونى ئەم کۆمۆنیزمە بورژوازى و سوسیالیزمە ناکرێکاریە و چەپە سونەتیەى کە ناو و مێژووى کۆمۆنیزم و مارکسیزمیان برد بۆخۆیان . 

هەلومەرجى جیهانى دەورانى حیکمەتیزم

هەلومەرجی جیهانى کە حیکمەتیزم تیایدا سەرى دەرهێنا بەبنبەست گەیشتنى کۆمۆنیزمى بورژوازى و سوسیالیزمى ناکرێکارى بوو ،ئەم هەلومەرجە پێش لە هەڵوەشاندنەوەى بلۆکى سۆڤیەت دەستى پێکردبوو. بەدیلى سەرمایەدارى دەوڵەتى و ڕەخنەى ناسیونالیستى و ریفۆرمیستانە لە ئیمپریالیزمى غەرب کە ناوەرۆکى ئەم بزوتنەوە و ئەحزاب و دەوڵەتانەى پێک دەهێنا توشى بنبەست و بآتواناییەک بوو کە خۆى لەبەردەم واقعیەتە ئابورى و سیاسیەکانى دنیاى هاوچەرخى شۆڕشى تەکنەلۆژى و ئینفۆرماتیکدا و پیویستى ئاڵوگۆڕى سیاسی و بەتایبەت هەڵوەشاندندنەوەى قوتبى جیهانى وارشۆ بینیەوە.

باڵى ڕاستى بورژوازى غەرب و لیبرالیزمى نوآى تاچەریزم و ڕیگانیزم لەهەمان کاتدا و بەسوود وەرگرتن لەم بنبەستەى بلۆکى سۆڤیەت بوە مەیداندارى دەیەى هەشتاکان و هێرشێکى گەورەى بۆ سەر چینى کرێکار و دەستکەوتەکانى دەست پێکرد. ئەم هەلومەرجە تەوازنى فکرى وسیاسى لەئاستى دنیادا بەرەو ڕاست وەرچەرخان و بەتایبەت بە هەرەسهێنانى بلۆکى شەرق باڵى ڕاستى بورژوازى غەرب ئەم فرسەتەى قۆستەوەو هێرشى جیهانگیرى خۆى لەژێر شیعارى "کۆتایى کۆمۆنیزم"دا دەست پێکرد تاکو مۆرى خۆى بدات لە مێژوو و ئایندەى فکرى و سیاسى و ئابورى و کۆمەڵایەتى دنیا . ئەم دەورانە ناسیونالیزم و دیموکراسى بورژوازى وەک دوو بزوتنەوەى باڵادەستى بورژوازى مەیدانداربوون و ئەمریکا وەک سەرکردەى جیهانى ئەم قوتبى دیموکراسیە چەندین شەڕى ناوچەیى لە عیراق و ئەفغانستان و یۆگۆسلاڤیاى پێشوو بەبیانوى هەڕەشە لە دیموکراسى جیهانی دەستپێکرد و دنیاى یەک قوتبى خۆى لە شەڕێکى جیهانى نەبڕاوە لەم دەورانەدا  ساغ دەکاتەوە ودەناسێنآ.  شەڕى دوو قوتبى تیرۆریستى ئەمریکا وئیسلامى سیاسی یەکێک لەو مەیدانى جەنگە جیهانیەیە کە تا ئەمڕۆ درێژەى هەیە. ئەم هەلومەرجە دەورانێکى ناجێگیر و نادیارە چ بۆ بورژوازى و چ بۆ کرێکار . بزوتنەوەى کرێکارى دەورانیکى رکودى خۆى تێدەپەڕێنآ و خۆلادان لە حزبیەت و هێرشە یەک لەدواى یەکەکانى دوو دەیەى ڕابردوو و بەتایبەت جەنگى تیرۆریستى ئەمریکا وئیسلامى سیاسى ،لەئاستێکى قوڵ و بآسابقەدا کاریگەرى خۆیان داناوە.

حیکمەتیزم لەدڵى هەلومەرجێکى مێژوویى وجیهانى لەم چەشنەدا پآىنایە مەیدان تاکو وەڵامى ئەم دەورانە بداتەوە ، بە چاوخشاندنێک بەو کار و ڕوبەڕوبونەوانەى حیکمەتیزم لەم دەورانەدا کردویەتى سەرکەوتنێک لەوەڵامى ئەم خەتە فکرى وسیاسیەدا دەبینینەوە . کەپێش باسکردن لەو تایبەتمەندیانەى حیکمەتیزم کە ئەم سەرکەوتنەى مومکین کردوە پێویستە ئەو قۆناغ و کارانەى حیکمەتیزم بە کورتى ئاماژە پآبکەین .

دەورانى حیکمەتیزم 

بەبرواى من دوو قۆناغى سەرەکى هەیە لە ناساندنى حیکمەتیزمدا . یەکەمیان لە شۆڕشى ئیران78- 1979دەست پێدەکا تا کۆنگرەى سێهەمى حزبى کۆمۆنیستى ئیران کە بەدەورانى مارکسیزمى شۆڕشگێڕ دەناسرآ و دوەمیان لە کۆنگرەى سێهەم بەدواوە کە بەدەورانى کۆمۆنیزمى کرێکارى دەناسرآ. هەرکام لەم دەورانەش دەتوانین بەپآى ئەو واقعیەتانە و مەسەلانەى ڕووى داوە بیناسێنین.

دەورەى یەکەم ، منێور حیکمەت بەپآى ئەو کاریگەریانەى شۆڕشى ئیران لەسەرى دایدەنآ، سەرنج دەداتە ئەو شۆڕشە و لە پێویستیەکانى چینى کریکار و کۆمۆنیزم و چەپ لەئیراندا بۆ سەرکەوتن دەکۆڵێتەوە و دەخاڵەت دەکات. وەک بزوتنەوەى ڕەخنەگر لەوەى هەیە دەست پآدەکا ، لە ڕەخنە لە ئەفکارى زاڵى چەپەوە دەست پآدەکات و ئەفسانەى بورژوازى میللى وپێشکەوتنخوازەکەیان کە میحوەرى تاکتیک و تیڕوانینیانە ڕادەماڵێ و هەڵویستگیرى خۆشباوەرى ووردە بورژوازیانەیە بە باڵى لیبرال لە حکومەتى دژى شۆڕشى ئێراندا کە لەم تیورى وئەفسانەیەوە هاتووە دەداتە بەر ڕەخنەى بآئەمان.لەهەمان کاتدا پێداگرى لەسەر ریزى سەربەخۆى چینایەتى کریکاران لەو شۆڕەدا دەکات ولەسەر پیویستى خۆڕێکخستنى کۆمۆنیستى و پیکهینانى حزبى کۆمۆنیست پآدادەگرێت. حیکمەتیزم لە بزوتنەوەى چەپدا ئەوپرسیارە گەورانە دەخاتە ڕوو کە پێشتر بە فکرى ئەو چەپەدا نەهاتووە و مەسەلەى نەبووە. کرێکار لەم نیزامەدا ڕەخنەى لەچىیە؟ چینى کرێکار بەرامبەر بە بورژوازى دەبێت لەم شۆڕشەدا چىبکات؟ چۆن حکومەت و شۆڕش لەسەر بنەماى چینایەتى لێک بداتەوە و چ هەڵویستێک بگرێت؟ مارکسیزم چ دەورێکى بۆ خەباتى چینایەتى کرێکاران و لەم شۆڕشەدا هەیە؟حزبى کۆمۆنیست و ریزى سەربەخۆى کۆمۆنیستى بۆچى دەست بەجآ پێویستە؟

حیکمەتیزم بەوەڵامدانەوەى ئەم پرسیارانە و بەکردەوە هاتنە مەیدانى وەک ئاڵاهەڵگرى ئەم مارکسیزمەى کە وەڵامى بۆ پرسیار و مەسەلەکانى دەورەى خۆى هەیە، لەفەترەیەکى کورتداتوانى ببێت بە قوتبى ڕەسمى کۆمۆنیزم لە ئیراندا. حیکمەتیزم لەم دەورانەدا بە خستنەڕووى بەرنامەى کۆمۆنیستى و دامەزراندنى حزبى کۆمۆنیستى ئیران ، وەڵامى هێرشەکانى حزبى دیموکراتى کوردستانى ئیران و دانانەوەى ناسیونالیزمى کورد لەجێگاى خۆى وکاریگەرى دانانى لەسەر چەپ لە کوردستانى عێراقدا ، ڕۆشنکردنەوەى تیورى مارکسیستى سەبارەت بە دەوڵەت لە دەورانى شۆڕشگیرانە وئینتقالیدا، خستنەڕووى ڕەخنەى سوسیالیستى لە تەجروبەى سۆڤیەت و لیکدانەوەى کەموکوڕى و هۆیەکانى شکستى چینى کرێکار و کۆمۆنیزم لە سۆڤیەتدا بۆ دامەزراندنى سوسیالیزم، ڕەخنە لەپایەى کۆمەڵایەتى چەپ و کۆمۆنیزم لە ئیران و لیکدانەوە لەسەر گرایشەکانى ناو حزبى کۆمۆنیستى ئیران و خۆئاگایى کۆمۆنیزمى کرێکارى وجیاوازى لە چەپى ناکرێکارى  و ڕەخنەى لە گرایش وڕەوتى ناسیونالیستى کوردى لە حزبى کۆمۆنیستى ئیراندا.  لە ئەنجامى ئەم دەورەیەدا حیکمەتیزم وەک مارکسیزمى شۆڕشگێڕ دەناسرێتەوە و بزوتنەوە و هێزەکانى تر لەئێران وناوچەکەدا وەک قوتبێکى کۆمۆنیستى حسابى لەسەردەکەن و قورسایى فکرى وسیاسى خۆى لەسەر کۆمەڵگاى ئێران وعێراق دادەنآ. 

دەورەى دووەم دەورەى کۆمۆنیزمى کرێکارى یە.لەم دەروەیەدا حیکمەتیزم خۆى بە هەڵسوڕاوى بزوتنەوەیەکى تر،بزوتنەوەى کرێکارى و کۆمۆنیزمى کرێکاران دەناسێنآ و خۆى لەو مێژوە جیادەکاتەوە کە تەنها وەکو یەکێک لەڕەگە فکرى وسیاسیەکانى ناو بزوتنەوەى چەپ بناسرێتەوە .حیکمەتیزم ئەم دەورەیە دەیەوێـت حسابى خۆى لە ڕابردووى کۆمۆنیزمى ڕەسمى وچەپى تەقلیدى یەکلایى بکاتەوە. ناوى کۆمۆنیزمێک کە ئەو خۆى بەچوارچیوەى فکرى وعەمەلى دادەنێت دەگۆڕێت بۆ کۆمۆنیزمى کرێکارى. دەیەوێت ئەم ئاڵا و بەرنامە مارکسیستیەى چینەکانى تر بردویانە و کرێکاریان لەم قودرەتەى خۆى مەحروم کردوە بگەڕێنێتەوە شوێنى خۆى.بەتایبەت لەم دەورەیەدا دەبینآ فرسەتى ئەم کارە هەیە لەکاتێکدا کۆمۆنیزمى بورژوازى و سوسیالیزمى وردەبورژوازى لە کۆمۆنیزم هەڵدێن و خۆیان داوە بەدەم تەوژمى دیموکراسى باڵى سەرکەوتوى غەربەوە.گرنگى حەیاتى حیکمەتیزم لەم دەورەیەدا ئەوەیە کە وەک قوتبێکى معتبرى کۆمۆنیستى ئامادەیە بۆ پاراستنى کۆمۆنیزم لە بەرامبەر هێرشى جیهانى بورژوازىدا لە ژیرناوى "کۆتایى کۆمۆنیزم"دا. حیکمەتیزم پێش لە ڕوخانى بلۆکى سۆڤیەت چوارچیوەى جیهانى ئەم هەلومەرجە جیهانیە دەزانێت و بە ئامادەیىیەوە بۆ ڕوبەڕوبونەوەى دەچێت. جیابونەوە لە حزبى کۆمۆنیستى ئێران لەپێناو دروستکردنى حزبێکى کۆمۆنیستى کرێکارى و بۆ پێکەوە نەژیان لەگەلڕ ڕەوتى ناسیونالیستى لەژێر چەترێکدا ، نیشاندانى هۆیەکانى بنبەستى سوسیالیزمى ناکرێکارى و شکستى مۆدیلى سەرمایەدارى دەولەتى سۆڤیەت و باقى دەوڵەتە بەناو سوسیالیستیەکان و خۆئاگایى کۆمۆنیزمى کرێکارى بۆ جیایى چینایەتى و بەرنامەیى لەم جۆرە سۆسیالیستانە،هەڵوێستگیرى ئەنتەرناسیونالیستى لەبەرامبەر ئەزمەى خلیج و داگیرکردنى کوەیت و شەڕى خلیجدا ،ئەمانە زەمینە و تواناییەکیان دا بە حیکمەتیزم تاکو بتوانآ لەبەرامبەر هێرشى بورژوازى بۆسەر کۆمۆنیزمدا وەکو ئاڵاهەڵگر و جەبهە وقوتبى ئەم کۆمۆنیزمە دەربکەوێت . ئەگەرچى شوێنى تەواجد و کاریگەرى  ئەم قوتبە لە ناوچەى رۆژهەڵاتى ناوەراستدابوو و بەتەنها لە ئیران و عیراقدا، هەر ئەمەش هۆى ئەوەبوە کە بەرامبەر بە هێرشێکى جیهانى کاریگەرى کەم بوە بەڵام دەروازیەک بوو  کە لەو دەورە سەختەدا قودرەتێکى گەورەى لە هەناویدا هەڵگرتوە و لەڕوى چۆنایەتىیەوە ئەم راوەستانەوەى کۆمۆنیزمى کرێکاری  بوە عونێریکى گرنگ لە شکڵپیدانى کۆمۆنیزمیکى جەنگاوەر و دەخاڵەتگەردا.

سەرهەڵدانى بزوتنەوەى شورایى و پێکهێنانى دوو حزبى کۆمۆنیستى کریکارى لە ئێران وعێراق و گەشەکردنى کۆمۆنیزمى کریکارى لە کوردستانى عێراقدا یەکێک لە ئەنجامەکانى ڕاوەستاوى ئەم حیکمەتیزمەى نیشاندا . هاوکات حیکمەتیزم دەستى دایە هێرش بۆسەر بزوتنەوە بورژوازیە سەرەکیەکان وەک دیموکراسى و ناسیونالیزم و ڕیشەى ئەمانەى لە کۆمۆنیزمى کرێکاریدا هەڵکەنى و "یەک دنیاى باشتر "ى دایە دەست چینى کریکار و کۆمۆنیزمى هاوچەرخ کە بەها و پێوەرە ئینسانیەکانەى هەموو ئەو ئەفسانەى دیموکراسى و "مافى مرۆڤ"انەى بورژوازى تێپەراندوە و مانیفیستى سەردەمى داوەتە دەست کرێکاران .

لەکۆنگرەى یەکەمى حزبى کۆمۆنیستى کریکارى ئێرانەوە دەورانى تەعەروز و هێرشى کۆمۆنیزمى کریکارى دەست پێدەکا و سەرکەوتنى لە دەورانیکى جیهانى و مێژوویىدا کە بورژوازى ناوى نابوو"کۆتایى کۆمۆنیزم" تۆمار دەکات و خۆى بۆ دەروەى داهاتوو ئامادەدەکا.ئەم دەورەیە بریتىیە لەوەى کە چۆن کۆمۆنیزمى کرێکارى خۆى لە میراتى چەپى حاشیەیى ڕزگاربکات و لە کۆمۆنیزمیکى دیفاعی یەوە ببێتە کۆمۆنیزمێکى هێرش بەر و خۆئامادەکەر بۆ گرتنە دەستى دەسەڵاتى سیاسى. حزبى سیاسى چۆن شکڵ پآبدا؟ سیماى حزب و ڕابەرى سیاسى چىیە؟ بەرنامە وستراتیژى چىپێویستە؟ چ مۆدیلیکى لە حزب پێویستە؟ چۆن تاکتیکى عەمەلى بخاتە بەردەم کە بتوانێت بزوتنەوەى کۆمۆنیستى لە قۆناغێکەوە بەرێتە قۆناغێکى پێشکەوتوتر وپێگەیشتوتر؟ چۆن ببێتە هێزى یەکەمى ئۆپۆزسیۆن لە ئێراندا ولە کوردستانى عێراقدا چۆن ببێتە هێزى یەکەم؟ لە بەرامبەر 11سێپتمبەردا چۆن نوێنەرایەتى دنیاى مەدەنیەت بکات بەرامبەر بەهەردوولا؟ ئەمانە لە کۆمەڵیک سیاسەت و تیورى و هەنگاوى عەمەلیدا بردۆتە پێش و سەروسیماى کۆمۆنیزمى کریکارى گۆڕى و کردیە هێزێک کە تەنها دیفاعى نىیە و لەمەیدانى ڕوبەڕوبونەوەدایە و ئیدعاى قودرەت دەکات و ئیلهام لە لنینیزمەوە وەردەگرێت بۆ ئیرادە نواندن  وئیبتکارى گرتنە دەستى دەسەڵات .

بەداخەوە ئەم پرۆسەیە بەهۆى نەمانى منێور حیکمەتەوە وەک گەورەترین مارکسیستى ئەم سەردەمە ، ڕابەر و هەموو کارەى ئەم بزوتنەوەیە لەدەست دەدات و بۆشاییىیەکى گەورە لەئاستى فکرى ، سیاسى و حزبى و لەئاستى جیهانى و ناوچەییشدا دروست دەکات . بەڵام حیکمەتیزم بناغەیەکى بەهێزى خۆى داکوتیوە لە واقعیەتى سیاسى و فکرى دنیاى هاوچەرخدا کە درێژەکێشانى و سەرکەوتنى مومکین و حەیاتىیە بۆ بزوتنەوەى کۆمۆنیزمى کرێکارى. 

تـایبەتمەندییەکانى  دەورانى حیکمەتیزم

لەسەرەوە بە نیشاندانى تایبەتمەندیەکانى دەورانى مارکس ولنین وە ئەو کار وقۆناغانەى کە حیکمەتیزم لە پیناو ژیاندنەوەى ئەو تایبەتمەندیانەى مارکسیزمدا کردویەتى تابلۆیەکى ڕۆشنمان هاتۆتە بەرچاو لە تایبەتمەندیەکانى ئەم حیکمەتیزمە و وەک مارکسیزمى سەردەم خۆى نیشان دەدا. بەڕاى من تایبەتمەندیەکانى حیکمەتیزم بریتین لە:

یەکەم: حیکمەتیزم وەک چوارچێوەى فکرى و عەمەلى  خۆئاگایى کۆمۆنیزمى کرێکارى دێتەوە مەیدان و خۆى جیادەکاتەوە لە کۆمۆنیزمى بورژوازى وەک بزوتنەوەیەکى کۆمەڵایەتى جیاواز کە لەدواى شکستى شۆڕشى ئۆکتۆبەرەوە کۆمۆنیزمى پآناسراوەتەوە . هاوکات ئەم کۆمۆنیزمە کرێکارىیە سونەتە سیاسى و خەباتکارانەکانى کۆمۆنیزمى سەدەى نۆزدە و لینینزم لەخۆ دەگرێت ، لەدوبارە پشت بەستنەوە بە سونەتى شورایى وئەنتەرناسیونالیزم و حزبیەت و مۆدیرنیزم و دەخالەتگەرى و مدعى قودرەت بوون وهتد..لە شەڕێکى بەردەوامدا دەبێت لەگەلڕ هەموو میراتى چەپى حاشیەیى و سونەتى دواکەوتوانەى ژێرپەردەى"دژى ئیمپریالیستى"بوونى ئەو جۆرە چەپەدا.

دووەم: لابردنى تەپوتۆزى تەحریفاتى نزیک بە 70ساڵ  لەسەر مارکسیزم و هێنانەوە مەیدانى مارکسیزمێکى شۆڕشگێر کە چەکى ئیدیولوژى و سیاسى چینى کریکار لە نیزامى سەرمایەدارىیە و خاوەن بەدیل و بەرنامەى دنیایەکى باشترى کۆمۆنیستىیە. لیکدانەوە و ناساندنى کەموکوڕى و تەجروبەى شکستى کۆمۆنیزمى کرێکاران لە شۆڕشى ئابورى لەدواى بەدەستهێنانى دەسەڵاتى سیاسى لە ڕوسیادا،گەروەترین ئەرکى مارکسیستى بوو بۆ نیشاندانى ئایندەى بزوتنەوە و شۆڕشى کۆمۆنیستى دژى سەرمایەدارى و نەک تەنها ئەمە بەڵکو لابردنى کاریگەرى ئەو ڕیوایەتە درۆزنانەیەى کە هەرەسهێنانى سەرمایەدارى دەولەتى لە ڕوسایدا وشکستى بلۆکى شەرقى بەشکستى شۆڕشى کۆمۆنیستى لەڕوسیا و بەدیلى سوسیالیستى چینى کرێکار لەقەڵەم دا.

 حیکمەتیزم جگە لەوەى ڕەمزى پاراستنى مارکسیزمە لەحەساسترین دەورانى مێژووى سەردەمدا کە ناوى دەورانى "کۆتایى کۆمۆنیزم"یان لێنابوو وە هەروەها ڕەمزى هاتنەوەمەیدانى هێرشى ئەم مارکسیزمى سەردەمەیە بۆ سەر بناغەکانى سەروەرى سەرمایەدارى ئەمڕۆ کە دیموکراسى پەرلەمانى و ناسیونالیزمە. ئەم ڕوبەڕوبونەوەى  حیکمەتیزم لەگەلڕ دیموکراسى غەربى سەرکەوتو بەسەر بلۆکى شەرقدا و ناسیونالیزمى دواى جەنگى سارد ،جارێکى ئیعتبارى مارکسیزمى سەردەمى بردەوە ئاست و جێگاى ئەسڵى خۆى کە سەر ئاستى کۆمەڵگاى بەشەرى ئەمڕۆیە بۆ بەرەنگاربونەوەى بەربەریەتى سەردەمى بورژوازى.

سێیەم: حیکمەتیزم ، کۆمۆنیزمێکى هاوچەرخ و ئینسانى شکڵ پێدا کە بەرهەمى پیشکەوتنخوازى کۆمەڵگاى ئینسانى ئەمڕۆیە. ماکسیمالیست بوون لەپاراستنى مافەکانى ئینسان و گێڕڕنەوەى ئیرادە بۆ ئینسان و ڕەخنەى ڕادیکال وپەیگیر لە فەرهەنگى دینى و پیاوسالارى و گەورەسالارى و نامۆیى کە نیزامى سەرمایەدارى دەیان هێڵیتەوە وەک پایەکانى ڕاگرتنى دەسەڵات و مالکیەتى خۆى.دژایەتى سەرسەخت لەگەلڕ تاوانى ئیعدام و نیشاندانى ڕێگاکان بۆ چارەسەرى لەش فرۆشى و منداڵ لەباربردن کە توشى ژنان دێن . هێنانەوە مەیدانى کۆمۆنیزمیکى عەمەلى و دەخاڵەتگەر بۆ وەڵامدانەوە بە هەموو مەسائیلەکۆمەڵایەتى و فەرهەنگى و ڕۆژانەیىیەکانى کرێکاران و بەشەریەتى ئەمڕۆ.

چوارەم: حیکمەتیزم ، ڕەخنەگرى جینوریزم و خۆبەکەم گرتنە لەمەسەلەى دەسەڵاتدا لەلایەن چینى کریکار و حزبى کۆمۆنیستەوە. حیکمەتیزم بەژیاندنەوەى ئەم سونەتى دەخاڵەتگەریە لەمەسەلەى دەسەڵاتدا گرنگترین فاکتەرە بۆ هەستانەوە سەرپآى کۆمۆنیزم لەدواى شکستى ئۆکتۆبەرەوە  بۆ دەرهاتن لەحالەتى دیفاعى و هەنگاونانى بەرەو حالەتى هێرش بردن هێنایەوە مەیدان.

 حیکمەتیزم نەک دواى سەدەو نیویک لەو وجودى کۆمۆنیزم و چەندین شۆرشى کریکارى ،ئیتر وجودى کۆمۆنیزمى بەمەفروز دەزانى لەناو چینى کرێکاردا و بەدیاردەیەکى سروشتى و دراوى وەک ناسیونالیزم و لیبرالیزمى بورژوازى دەزانى لەکۆمەڵگادا بەڵکو زەمینەى ئۆبژەکتیڤى ئەم کۆمۆنیزمە کرێکاریەى بۆ گرتنەدەستى دەسەڵاتیش بەمەفروز دەزانى. سینیوریزمى حیکمەتیزم لەوەدابوو کە هیچ پێش مەرجێکى گەشەى قۆناغ بەقۆناغ و دانیشتن تا ڕۆژى ئاخر بەدیار ئەنجامى تەبلیغ وتەرویج و لەپڕدا دەرکەوتنى شۆڕشى چینى کرێکارى قبوڵ نەدەکرد و خۆى لەم ئەفسانە مەنشەفیکى و سوسیال دیموکراتیە دوور خستبۆوە و جارێکى تر میتۆد و تیڕوانینى لینینى لە ناسینى هەلومەرج و ستراتیژى حەرەکە و سوود وەرگرتن لە فرسەت و نەترسان لەگرتنەبەرى تاکتیکى گونجاو و عەمەلى بەرجەستەکردەوە و لەسەر سیناریۆى داهاتووى ئێران و چارەنوسى  کوردستانى عێراق نمونەى ئەم تێڕوانین و میتۆدەى نیشاندا.

چوارەم: حیکمەتیزم ، سونەتى شکڵپیدانەوەى حزبى سیاسى کۆمۆنیستى کرێکارىیە.حزبى کۆمۆنیست لەلاى حیکمەتیزم ئەو تێگەیشتنەیە لەپراتیکى ئاگایانە کە ئیرادەى مێژوو دەتوانێت بگۆڕێت. لینینزم لە حیکمەتیزمدا جێگایەکى حەیاتى هەیە نەک بەتەنها لەبەرباسکردنى مدعى بوونى دەسەڵات بەڵکو لەبەرئەوەى ئەو وەسیلەمادى وبەشەریەى ئەم ئیدعایە عەمەلى دەکاتەوە بەمەلموسى نیشان دەدات و لەحوکمى قەدەر و چاوەڕوانى دەورانى تاریخى و هێزى نامادى و ئیدیولوژىگەرى دەرى دەهێنآ و دەیداتە دەست ئەو پرۆسە عەمەلى و ئینسانە زیندوانەى مەلموسن و لە زەمەنێک و شوێنێکى دیاریکراودان و بەرنامەیەکیان هەیە کە گرتنە دەستى دەسەلات و گۆڕینى فعلى کۆمەڵگاى سەرمایەدارىیە بۆ سوسیالیزم.کێشە و دەعواى حیکمەتیزم لەناو کۆمۆنیزمى کرێکارىدا لەسەر گۆڕینى حزبەکۆمۆنیستیە کریکاریەکانى ئێران وعێراقە بۆ حزبى سیاسى . حزبى سیاسى مەسەلەى سەرەکیە لە حیکمەتیزمدا و لەم بوارەدا پرۆسەیەکى عملى و فکرى بۆ جیاکردنەوەى لە گروپى فشار و سونەتەکانى چەپى حاشیەیى دەبینین و هاوکات لیدرەشیپى و ڕابەرى بزوتنەوەکۆمەلایەتیەکان و لەدەست نەدانى فرسەتەکان و مۆدیلى حزبى جەماوەرى و مۆدیرن و بەدیسپلین ئەو چەمک و وەسیلانەیە کە حیکمەتیزم دەیەوێت سەروسیماى ئەم حزبە سیاسیەى پآنیشان بدات.