له‌ بڕی وه‌زیری لاوانی هه‌رێم، روو له‌ وه‌زیری لاوانی ئه‌فغانستان كه‌ن !

 

ماڵه‌وه

 

 

به‌شدار علی

 

 سایكۆلۆژیای ئه‌و مرۆڤانه‌ی كه‌ متمانه‌یان به‌خۆیان نیه‌ و به‌ شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كانیش نه‌خۆشی خۆ به‌زل زانیان هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌، هه‌میشه‌ ده‌یانه‌وێت له‌به‌رچاوی خه‌ڵك وون نه‌بن، له‌لایه‌ك وون بن ده‌یانه‌وێت له‌ده‌یان لای تره‌وه‌ بكه‌ونه‌وه‌ به‌رچاوی خه‌ڵك،چونكه‌ به‌ ده‌رنه‌كه‌وتنیان هه‌ست به‌ نه‌مان و ئاوابونی خۆیان ده‌كه‌ن ،له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ناخی خۆیانه‌وه‌ هیچ شك نابه‌رن تا شانازی پێوه‌بكه‌ن و بوونی خۆیان

بسه‌لمێنن و ده‌یانه‌وێت له‌ناخی به‌رامبه‌ره‌كانیان ئه‌و بۆشاییه‌ پربكه‌نه‌وه‌،چیرۆكی توڕه‌بوون و په‌لاماردان و هیستریای ده‌یان به‌رپرسی كوردستان له‌ ده‌زگاكانی راگه‌یاندنی حیزبی و غیره‌ حیزبی ئاماده‌یه‌، ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی (وێنه‌كه‌ی جوان ده‌رنه‌كه‌وتیه‌،له‌كاتێكی باش بۆی بڵاونه‌بۆته‌وه‌ و بۆی دووباره‌ نه‌بۆته‌وه‌ و له‌ ئه‌وروپا نه‌یانبینیوه‌ و گرینگی پێنه‌دراوه‌...)

ته‌ها به‌رواری وه‌زیری وه‌رزش و لاوانی كوردستان له‌ دوو تێی كتێبێكدا كۆی (كار و چالاكیه‌كانی)خۆی و وه‌زاره‌ته‌كه‌ی خستۆته‌ روو ،به‌چاو خشاندنێك به‌ كۆی دووبه‌رهه‌می چاپ كراوی وه‌زاره‌تی وه‌رزش و لاوانی هه‌رێم و وه‌زیره‌كه‌ی ئه‌و هه‌سته‌ی لای سه‌ره‌وه‌ت بۆ رۆشن ده‌بێته‌وه‌ و گومانتێكت لانامێنێت كه‌ ئه‌میش كه‌وتۆته‌ هه‌مان داوه‌وه‌، وه‌كو دوا په‌له‌قاژه‌ی خۆی و ترسی دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ سه‌روه‌ت و سامانێك كه‌ له‌ماوه‌ی سێ‌ ساڵی رابردوو ته‌خشان و په‌خشانی كرد و وون بوونی له‌به‌ر چاوی خه‌ڵك و راگه‌یاندنه‌كان توشی حاله‌تێكی نائاسایی كردووه‌، بۆیه‌ ،زیاتر له‌ (100)وێنه‌ی خۆی له‌ بڵاوكراوه‌یه‌ك ده‌ده‌ت و له‌سه‌ر حیسابی گیرفانی گه‌نجانی باداوه‌ و كانی سپیكه‌ به‌ هه‌زاران نوسخه‌ی بڵاوده‌كاته‌وه‌.

 بێجگه‌ له‌مه‌ش ده‌كرێ‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كی تریش بۆ زه‌مه‌نی بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌و كتابانه‌ بكرێت و  ئاماژه‌یه‌ك بێت بۆ هه‌ڤاڵانی سه‌ره‌وه‌ی خۆی تا له‌ كابینه‌ی تازه‌دا هه‌ڵیانخه‌ڵه‌تێنێت و وه‌زه‌ره‌تێكی تری پێبده‌ن و دیسانه‌وه‌ كاولی بكات و پۆلێك گه‌نج و لاو و پیر و په‌ككه‌وته‌ی تر نائومێد و بێ‌ هیواو سه‌رگه‌ردان بكات وه‌كو له‌ وه‌رزش و لاواندا كردی و ئیتر له‌ یاریه‌كه‌ دوورنه‌كه‌وێته‌وه‌.

 ماوه‌یه‌ك پێش ئیستا وه‌زیری په‌یوه‌ندیدار به‌ ئیش و كاره‌كانی لاوان له‌ حكومه‌ته‌ له‌رزۆكه‌كه‌ی ئه‌فغانسان كه‌ له‌ دواكه‌وتوترین شوێنی سه‌ر ئه‌و گوێی زه‌وییه‌یه‌ هاته‌ سه‌ر ته‌له‌فزیون و رایگه‌یاند هه‌موو هه‌وڵ و ماندووبونی خۆیان ده‌خه‌ینه‌ گه‌ڕ بۆ ئه‌وه‌ی خۆشه‌ویستی له‌م وڵاته‌ قه‌ده‌غه‌ نه‌بێت و یاسا و ده‌ستورێكی مه‌ده‌نی بكه‌ینه‌ ده‌ستور له‌م وڵاته‌ بۆ ئه‌وه‌ی لاوان له‌ده‌ست فه‌رهه‌نگ و كه‌لتوری دواكه‌وتودا رزگاریان بێت...كه‌چی سه‌راپای كار و چالاكیه‌كانی وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كه‌ی لاوان له‌ هه‌رێمی لانكه‌ی (ئازادی و دیمكراسیدا) له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین وڵاتی دونیا به‌ نه‌وت و سامانی سروشی و له‌به‌رده‌ستا بوونی زۆرترین ئیمكانیات،له‌خولی دورمان و شه‌قام پاككردنه‌وه‌ و سه‌فه‌ر و سه‌ردانی به‌چكه‌ كادیرانی حیزب بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات و دورستكردنی یاریگای بازرگانی و خه‌ڵاتكردنی چه‌ند كادیرێكی حیزب ...،تێپه‌ڕی نه‌كردووه‌، (كه‌ خۆیان بڵاویان كردۆته‌وه‌) نازانم ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ی كاك ته‌ها و راگه‌یاندنه‌كه‌ی چۆن روویان هات و شه‌رم داینه‌گرتن كاتێك هه‌موو كاری چه‌ند ساڵه‌یان له‌م چوارچێوه‌یه‌ ده‌رنه‌چوو كه‌چی بڵاویشیان كرده‌وه‌ !

هه‌ر ئه‌و كارو كرده‌وه‌ی ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ و ئه‌و به‌رنانه‌ و ئه‌جێندایه‌ بوو،زیاتر گه‌نجان و لاوانی به‌ره‌و هه‌ڵدێر و سه‌رگه‌ردانی و نائومێدی برد و چه‌ندین كه‌ڕه‌ت له‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی دووریخستنه‌وه‌ ،هه‌ر خودی وه‌زاره‌تێك به‌ناوی لاوانه‌وه‌ به‌یه‌ كێشه و مۆته‌كه‌یه‌ك له‌سه‌ر دڵی لاوان،چونكه‌ ده‌زگایه‌ك هه‌بوو به‌ناوی لاوانه‌وه‌ كه‌چی خه‌ریكی هه‌موو شتێك بوو به‌س ئاگاداری كێشه‌ و گرفته‌كانی لاوان نه‌بوو،له‌سه‌ر حیسابی گه‌نجانی خێرله‌خۆنه‌دیوی كوردستاندا به‌چكه‌ كادیرانی حیزب له‌ ره‌فاهیه‌تدا له‌ ئه‌وروپا و لوبنان و دوبه‌ی ده‌یانگوزه‌راند. ئیتر به‌هایه‌ك بۆ ده‌سه‌ڵاتی خۆماڵی و گرینگیدان به‌ گه‌نجان و لاوان نه‌مایه‌وه‌ و متمانه‌یه‌ك كه‌ پێشتر چاوه‌روان ده‌كرا كوژایه‌وه‌،ئه‌وان هاتن كۆمه‌ڵێك نه‌خوێنده‌وار كه‌ كادیری حیزب بوون له‌م وه‌زاره‌ته‌ جێگایان كردنه‌وه‌ و هه‌ر ئه‌وه‌شیان لێچاوه‌ڕوان ده‌كرا ،وویستیان گه‌نجان و لاوان به‌ره‌و هه‌ڵدێر به‌رن و له‌ كێشه‌ و گرفته‌ سه‌ره‌كیه‌كانی خۆیان دووریان بخه‌نه‌وه‌ و به‌ كێشه‌ی لاوه‌كیه‌وه‌ خه‌ریكیان بكه‌ن،به‌ڵام سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون.

هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ به‌ كردنه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگخانه‌كان به‌ تایبه‌ت له‌ ئیداره‌ی سلێمانی ده‌ستیان پێكرد،به‌ڵام دواتر ئه‌و فه‌رهه‌نگخانانه‌ له‌ ناوچه‌ و رێكخراوه‌كان زیاتر كاری حیزبیان ده‌كرد و سه‌ره‌نجام بویه‌ جێگای نیگه‌رانی هاوپه‌یمانه‌كه‌یان و كاره‌كانیان هه‌ڵپه‌سێردرا .

كێشه‌ی گه‌نجان و لاوانی كوردستان ،كێشه‌ی نه‌زانینی دورمان نیه‌ ،گرفتیان پیس بوونی شه‌قامه‌كان نیه‌،كێشه‌یان نه‌زانینی كاری حیزبی و رێكخراوه‌یی نیه‌ كه‌ ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ له‌ فه‌رهه‌نگخانه‌كان كاری بۆ ده‌كرد،..  .

كێشه‌ی گه‌نجانی ئه‌و مه‌مله‌كه‌ته‌ ،نه‌بونی فه‌رهه‌نگێكی هاوچه‌رخه‌ كه‌ حه‌ز و خۆزگه‌كانیان لێده‌كات به‌سه‌راب ، له‌ئارادابوونی یاساو ده‌ستورێكی مه‌ده‌نی و پێشكه‌وتوه‌ كه‌ ده‌ست و قاچه‌كانیان كه‌له‌پچه‌ ده‌كا،دزی و گه‌نده‌ڵی و رۆتیناتێكه‌ كه‌ جیاوازی و نایه‌كسانیه‌كانی تا ئانیشك قوڵ كردۆته‌وه‌،مناڵی به‌رپرسان له‌وپه‌ڕی ناز و نیعمه‌ت ده‌یگوزه‌رێنن و مۆنیكا لێده‌خوڕن و له‌نێو ڤێلادا شه‌و و رۆژ ده‌كه‌نه‌وه‌،به‌ڵام كوڕ و براكانی ئێمه‌ له‌ نه‌بونیدا ناتوانن خوێندن ته‌واو بكه‌ن و بیركردنه‌وه‌ له‌ هاوسه‌رگیری و خێزان پێكه‌وه‌نانیش كوفرێكه‌ ئه‌نجامده‌رانیان دووچاری ده‌یان كێشه‌ی قورس ده‌كاته‌وه‌ و به‌ باجێكی قورس ته‌واو ده‌بێت،نوێنه‌رایه‌تیكردنی كۆمه‌ڵێك به‌ناو لایه‌ن و رێكخراو داموده‌زگایه‌ كه‌ هیچ په‌یوه‌ندیه‌كیان به‌ لاوانه‌وه‌ نه‌بوه‌ و نیه‌، به‌داخه‌وه‌ وه‌زاره‌تی لاوانیش بوو به‌ به‌شێك له‌م ده‌زگا و لایه‌نه‌ ره‌زاگرانانه‌ له‌به‌رچاوی گه‌نجان و لاوان،كێشه‌ی لاوانی كوردستان داسه‌پاندنی ئیفلیجترین سیسته‌می په‌روه‌رده‌ و خوێندنه‌ كه‌ مێشكیان به‌ خورافیات و وه‌هم و ئه‌فسانه‌ی جۆراو جۆر ئاو ده‌دات و سه‌ره‌نجامیش نه‌وه‌یه‌كی خاڵی له‌ بیركردنه‌وه‌ و جوڵه‌ داهێنان ده‌بێته‌ نسیبی كۆمه‌ڵگا.گه‌نجی مه‌مله‌كه‌ته‌كه‌ی من به‌ده‌ست ده‌یان نه‌خۆشی ده‌روونی و جه‌سه‌دی گیرۆده‌یه‌ و لایه‌نێك نیه‌ هانای بۆ به‌رێ‌،كه‌چی وه‌زیره‌كه‌یان له‌ ئه‌وروپا كۆنفراسی خه‌ته‌نكردن ده‌گێڕێت !

وه‌زاره‌تی لاوان، گه‌نجانیان هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و هیچ یه‌كێك له‌م كارانه‌ نه‌بویه‌ بابه‌ت و پرۆژه‌یه‌كی ئه‌و وه‌زاره‌ته‌،به‌ڵكو میكانیزمێك بوو بۆ درێژه‌دان به‌ عه‌قڵیه‌تێكی دۆگمای چه‌ق به‌ستوو كه‌ هه‌موو شته‌كان به‌ به‌یانی و دوو به‌ یانی و سێ‌ به‌یانی و...ده‌سپێرێ‌ و خه‌ڵكی له‌نێو چاوه‌ڕوانیه‌كی قوڵدا راده‌گرێت .

ئه‌گه‌ر ئه‌وان خزمه‌تێكیان به‌ چه‌ند به‌چكه‌ كادیرێكی حیزب كردبێت ،به‌ڵام هه‌زاران گه‌نجی وه‌كو منیان نا ئومێدكرد له‌هه‌ر هه‌وڵێكی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی كوردی بۆ چاره‌سه‌ركردن یاخود كومكردنه‌وه‌ی به‌شێك له‌ كێشه‌ و گرفته‌كانی لاوان و گه‌نجان.

 
   

ماڵه‌وه