دەقی گفتوگۆی "الی الامام -بۆپێشەوە " لەگەڵ رێبوار ئەحمەد سکرتێری حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراق سەبارەت بە ڕێکەوتننامەی نێوان ئەمریکاو عێراق، کێشمەکێشی بەغداو هەولیر، کێشەی قەرەتەپەو خانەقین و ئەگەری جەنگی قەومی و ناوخۆی ...

بۆپێشەوە: بۆچونی ئێوە دەرباری رێکەوتنی ئەمریکی-عیراقی چییە؟ لێرەدا دەکرێ بووتری کە ڕێکەوتنامەیەک هەیە کە پەلەی تیا دەکرێت بەبێ گەرانەوە بۆ رەئی کۆنگریسی ئەمریکی. لەکاتێکدا ئەم رێکەوتنامەیە پێویستی بە رەئی کونگریس هەیە. وە هەروەها لێدوانی دژبەیەک هەیە دەربارەی ئیمزاکردنی ئەم ڕێکەوتنامەیە لە نێوان بەرپرسانی عێراق و ئەمریکادا دەربارەی خشتەیەک بۆکشانەوەی هێزەکانی ئەمریکاو چونەدەرەوەی تەواوەتی هێزەکانی و کۆتایی هێنان بە داگیرکاری، رەئی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عیراق سەبارەت بەو لێدوانە دژ بەیەکانەی بەرپرسانی هەردوولا چییە؟
ریبوار احمد: مەسەلەى ئەێلى لیرەدایە کە ئەمریکا بەهیزى سەربازى و بە نرخى ویرانکردنى کۆمەلگاکە، عیراقى داگیرکردوە، ئیستا کە هیشتا وەکو هیزیکى داگیرکەر لەم وولاتە ماوەتەوە و کۆمەلیک گویلەمستى خۆى بە ناوى حکومەتەوە بەسەر خەلکدا سەپاندوە، دەیەوى ئەم وەزعە و ملهورى خۆى بەسەر ئەم کۆمەلگایەدا بە ناوى ریکەوتننامەى ستراتیژیەوە دریژە پیبدات.
ئەم سیناریۆیە ناوەرۆکەکەى هەرچى بیت، لە روانگەى ئیمەو خەلکى عیراقەوە بەتالە و هیچ مشروعیەتیکى نیە. ئەمریکا بە حکومى عەسکەرتاریەت و لەژیرپینانى هەموو ئەو پرسیپە نیودەولەتیانەشەوە عیراقى داگیرکردوە کە هیزو دەولەتانى دیکەى لەسەر عقوبە دەدەن. بۆیە ئەگەر بریاربیت ریکەوتنامەیەک لە نیوان ئەمریکاو دەولەتى عیراق مۆربکریت، پیشمەرج ئەوەیە کە ئەمریکا بآقەیدوشەرت هیزە داگیرکەرەکانى خۆى لە عیراق بەریتە دەرەوە، پاشان خەلکى عیراق لە فەزایەکى ئازادو ئارامدا سیستەمى حەکمرانى دلخوازى خۆیان دیاریبکەن، هەروەها حکومەتیک کە نیونەرایەتى واقعى خەلک بکات دامەزریت. ئەوکات جیگاى خۆیەتى ریکەوتننامەى ئەوە لە نیوان دەولەتى عیراقء ئەمریکادا مۆربکریت کە ئەمریکا قەرەبوى ئەو هەموو ویرانکاریە بکاتەوە کە بەسەر کۆمەلگاى عیراقیدا هیناوە.
ئەمەى ئیستا بە ناوى ریکەوتنامەى ستراتیژى دوو قۆلیەوە هینراوەتە گۆرى، لە راستیدا نەخشەیەکە بۆ ئەوەى چۆن پاش ناکامى ئەمریکا لە عیراقء ناوچەکەدا، بتوانى مانەوەى هیزەکانى لە عیراق و ناوچە زامن بکات. یان دەقیقتر بلیم بە جۆریکى تر دریژە بە داگیرکارى بدات. ئەمەش بکاتە زامنى دەخالەتى بەردەوامى لە ناوچەکەو پاراستنى بەرژەوەندیەکانى خۆى.
دەسەلاتى دەستسازى ئیستاى خۆیشى، وەکو کۆمەلیک باندى قەومى و دینى کە دەسەلات و بەدەسەلاتگەیشتنیان گریداوە بە جەنگ و داگیرکارى و عەسکەرتاریەتى ئەمریکاوە، لەوە بۆیان سادەتر نیە کە بە ناوى دەولەتى عیراق و خەلکى عیراقەوە، بە هەر دە پەنجەکەیان، ئەوەى ئەمریکا دەیەوى بۆى مۆر بکەن.
بەلام بیگۆمان چ لە نیو خۆى هەیئەتى حاکمەى ئەمریکاو هەردوو حیزبى جمهورى و دیموکراتدا، هەروەها لە نیو هیزە قەومى و دینیەکانى عیراقدا، ناکۆکى هەیە لەسەر ناوەرۆکى ئەم ئیتفاقیەیە. هەرلایەو بەلایەکدا بە کیشى دەکات و هەر لایە دەیەوى بەپآى قازانج و سیاسەتەکانى خۆی دایبریژیت. دوو حیزبى جمهورىو دیموکراتى ئەمریکا وەکو دوو حیزبى مونافس، ئیختلافى زۆریان هەیە لەوانەش بەدیاریکراوى لەسەر مەسەلەى عیراق. بوش دەیەوى پیش هەلبژاردنى تازەى سەرۆکیایەتى ئەمریکاو لەو ماوەیەدا کە کورسى دەسەلاتى بەدەستە، ئەم مەسەلەیە بەسەرئەنجام بگەیەنیت و بە جۆریکیش بیت کە بریارى کۆنگریسى لە پشت بیت، بۆ ئەوەى بەسەر ئیدارەى دواى خویدا حوکم بکات. هەرچى حیزبى رەقیبە لە خیلافى لەگەل سیاسەتى بۆشء حیزبەکەیدا، هەول بۆ ئەوە دەدات کە ئەم مەسەلەیە بە جۆریک برواتە پیش و تەواوبیت کە ئەگەر دواتر دەسەلات کەوتە دەستى ئەوان، لە پیشەوە پآى پابەند نەکرابن.
هەروەها لایەنەکانى بەشدار لە بەناو دەولەتى ئیستاى عیراقیشدا، هەم لەگەل یەکترى کیشەو ئیختلافى تونیدان هەیە و هەم بەرژەوەندیەکانیان لەگەل ئەمریکاش جیاوازى هەیە. نمونەى زەقى ئەمە ناسیونالیستە کوردەکانە، لەولایەوە خریکە ژیرپییان خەلکى دەکەن، کەچى تازە ئەوان خەو بەوەوە دەبینن لەم ریککەوتنامەیەدا تەئکید لەسەر خواست و ویستەکانى ئەوان بکریت. ئەوەش رۆشنە کە تا ئیستا ئەم ئیتفاقیە بە تەواوى نەبراوەتەوە. ئەمە بنەماى ئەوەیە کە هەرلایەک بەپآى ویست و بەرژەوەندى خۆى جۆریک لیدوان دەدات. ئەوەى کە زۆر رۆشن و مهمە هیچ یەک لەو لیدوانانە، هیچ یەک لەو کیشەو خیلافاتانە، پەیوەندى نیە بە خواستى خەلکى عیراق بۆ کۆتایهینان بە داگیرکارى و خواستەکانى تریانەوە. لە روانگەى بەرژەوەندى خەلکەوە ئەم ریکەوتنامەیە پوچ و بەتالە.

بۆپیشەوە: پرسیارگەلێکی زۆر هەیە دەربارەی ناوەڕۆکی ڕێکەوتننامەی ئەمریکی- عیراقی. پرسیار سەبارەت بە نهێنی بوونەکەی، نارۆشنیەکەی لە لایەک و لەلایەکی تریشەوە دزەکردنی چەندین بەند لەبەندەکان ڕێکەوتننامەکە، لەوانە: نەبوونی ماوەیەکی زەمەنی رۆشن بۆ چونەدەرەوەی هیزەکانی ئەمریکا لە عێراق و نەبوونی بەروارێک بۆ مانەوەی نیهایی هێزە داگیرکەرەکان، وە بەندی پەیوەست بە سەلاحیەتەکانی هێزەکانی ئەمریکا کە لە عێراق دەمێننەوە بە حەسانەیەکی زۆرەوە، لەوانەش زیندانەکانی عێراق، نەبوونی سەلاحیەتی حکومەتی عێراق بۆسزادانی سەربازانی ئەمریکی، ڕەئی ئێوە لەسەر ئەم بەندانە چییە؟

ریبوار احمد: وەکو پیشتر ووتم ئەمە ریکەوتن نیە لەسەر چۆنیەتى کۆتایهینان بە داگیرکارى و چونەدەرەوەى هیزەکانى ئەمریکا، بەلکو ریک بە پیچەوانەوەیە، ریکەوتنە لەسەر ئەوەى دواى ئەو ناکامى و ئاستتەنگیانەى بۆ ئەمریکاو بە تایبەتى بۆ بۆش پیشهاتووە، چۆن زەمانەتى دریژەى داگیرکارىو مانەوەى هیزەکانى لە عیراقدا بکریت. هەر بۆیەش ئەم ریکەوتنامەیە لە بنەرتدا پرۆژەى لایەنى ئەمریکایە نەک لایەنى عیراقى. حکومەتى دەستسازى عیراق وەکو ئەوەى لە تەواوى ئەم دەورەو ئەم پرۆسەیەدا بینیمان دووبارە دەورى خزمەتکردن بە پرۆژەو سیاسەتەکانى ئەمریکا دەگیرت. ئیستاش پرۆژەیەکى تازەى ئەمریکا خراوەتەروو، دەورى حکومەتى دەستساز ئەوەیە کە بە ناوى خەلکى عیراقەوە ئەو پرۆژەیە بۆ ئەمریکا ئیمزا بکات.
ئەگەر لەم روانگەیەوە چاو لەو پرۆژەیە بکەین، ئەوکات بەبرواى من جیگایەک بۆ ئەو پرسیارە نامنیتەوە کە بۆچى ماوەى زەمەنى و تاریخیکى دەقیق بۆ چونەدەرەوى هیزەکانى ئەمریکا لە عیراقدا دیارى نەکراوە؟ تەرحى پرسیارەکە بەم جۆرە تیگەیشتنیکى وا بەدەستەوە دەدات کە گوایە مەبەست و ناوەرۆکى ریکەوتنامەکە بۆ چونەدەرەوەى هیزەکانى ئەمریکا بیت، بەلام مەسەلەکە تەواو پیچەوانەیە. هیزەکانى ئەمریکا دەبى لە ژیر زەختدا لە عیراق بکرینەدەرەوە. نهینى بونى ریکەوتنامەکەش دەگەریتەوە بۆ ناوەرۆکى داگیرکارانەو بە توندى ناکۆکى لەگەل خواست و ویستى خەلکى عیراق و تەنانەت پرەنسیپە جیکەءتوەکانى سەردەم. هەرچەندە ئیستا ێیاغەیەکى ریکەوتنامەکە بە کۆمەلیک بەدیلى جیاواز بۆ هەندیک لەبەندەکانى، کەوتوەتە بەردەستى میدیاکان، بەلام ناکریت لەم لایەنانەو لەم ریکەوتنامە شومە، چاوەروانى شەفافیەت بکریت.
کاتیک سەرنجى ئەوەش دەدەیت کە لەسەر هەندیک بەند لایەنى عیراق داواى تعدیل دەکات، یان بە حساب خیلاف و کیشمەکیش لە نیوان دوو تەرف هەیە، لە راستیدا کاریکاتیرە. خیلافەکان یان ئەلتەرتاتیوەکان دەربارەى هەندیک شتى لاوەکیە، لە کاتیکدا مەسەلە سەرەکیەکان ئەوەندەى تا ئیستا دەردەکەویت جیگا پەسەندى هەردوولایەو هەرواش چاوەروان دەکریت. ئەو هیزانەى کە بە هەرهۆیەکەوە بیت بە توندى دژى داگیرکارى ئەمریکان، ناچنە نیو ئەم گالتەجاریەوە.
دەربارەى ئەو بەندانەى کە زۆر بە وردى حێانەو دەسەلاتى هیزەکانى ئەمریکایان لە عیراقدا بە شیوەیەکى زۆر بەربلاو ویناکردوە، بە برواى من زۆر جوت دیتەوە لەگەل ئەوەى پێشتر باسمان کرد، ئەو بەندانە خۆى بەلگەى رۆشنن بۆ ئەوەى کە ئەمریکا دەیەوى ئەم ریکەوتنامەیە بکاتە زامنى بەردەوامیدان بە وەزعى ئیستاو هیشتنەوەو دەسەلاتى هیزەکانىو بە مانایەکى تر دریژەدان بە داگیرکارى. هیزەکانى ئەمریکا کە لە عیراق دەمیننەوەو کەس نازانى هەتا کەى، نە میوانن نە دۆست و هاوکارى خەلکى ئەم کۆمەلگایە بۆ پاراستنى ئەمنیەت و ئارامى، بەلکو هیزیکى داگیرکەرە کە بە پۆستالەکانیان ئیرادەى خەلکى ئەم کۆمەلگایەیان شیلاوە، هەر بۆیە ئەوەندە حێانەو دەسەلاتیان بە خۆیانداوە کە تا کاتیک بۆیان بکریت، مانەوەى خۆیان لەسەر بنەماى پیشیلکردنى ئیرادەى خەلک زامن بکەن. نەک هەر ئەو بەندانەى کە پەیوەست بە حێانەو دەسەلاتى هیزەکانى ئەمریکایە، بەلکو سەرجەم بەندەکانى بە تایبەتى ئەوانەى پەیوەست بە جمجول و هینان و بردنى هیزو مواد و رەفتارو...دەورى هیزەکانى ئەمریکا وەکو خاوەن مال مسۆگەر دەکات.
بۆپێشەوە: هاوکات لەگەڵ کێشەی رێکەوتنامەی ئەمریکی-عیراقی، کێشەیەکی گرنگترو حەساستر هەیە ئەویش کێشەی مادەی 140ە، کەمەبەست لێی دیاریکردنی سنوری نێوان پاریزگاکانە. لەو ماوەی دواییدا ئەمە بۆتە جێگای بێنەوبردە و جەنگێکی ڕاگەیاندنی گەورە لە نێوان حزبە دەسەلاتدارەکانی کوردستان و حکومەتی میلیشیایی بەغدا دەربارەی قەرەتەپە، کە سوپای عێراق هاتە ناویەوەو لیوای 24 ی سەر بە حکومەتی هەرێمی وەدەرناو، ئالای کوردستانی لەسەر بارەگاکانی یەکێتی و پارتی داگرت و پاشانیش ئەم سوپایە بەرەوخانەقین هات و کە تائێستاش جێگای کێشمەکێشی سیاسی و عەسکەرییە. بەدەر لە کێشەی کەرکوک ئێستا کێشەکە فراوانتر بۆتەوە بۆ پاریزگاکانی تری وەکو موسل و سنوری نێوان دیالەو سلێمانیە...تاد. ڕەئیتان چییە لەسەر ئەم کێشمەکێشە کە بەرەو تەقینەوە دەچێت لەسەر بنەمای قەومی؟ چەندە پێتان وایە دەورەی داهاتوو دەورەی تەقینەوەی ئەم کێشمەکێشە قەومیانەیە، و دەکێشرێت بە جەنگی ناوخۆیی و قەومی، بەتایبەتی کە تائێستا دۆخی جەنگی تایفی لە ئارادایە؟
ریبوار احمد/ بەلى بەداخەوە رەوتى هەلءمەرجەکەیان بەباریکدا بردوە، مەترسى شەرى قەومى کە هەر هەبوو، ئیستا رووى لە زیادبون کردوە. لە نیو هاوسەنگى تازەى سەر ساحەى سیاسى عیراقدا، ناسیونالیزمى عەرەب دووبارە مەیدانى پەیداکردوەتەوە، بەم جۆرەش کیشمەکیشى هەردوو ناسیونالیزمى کوردو عەرەب لەسەر جیگاوریگاو دەورى خۆیان، ئەم کۆمەلگایەى لەبەردەم توندبونەوەى خەتەرى شەروکیشەى قەومى داناوە.
خۆى لە واقعدا نە مەسەلەى کوردو نە تەنانەت ئەوەى کە جیگاوریگاى ناسیونالیزمى کورد لە عیراقدا چیى بیت؟ جیگایەکى نەبووە لە سیاسەت و ستراتیژى ئەمریکادا. ئەوەى لە دەورانى شەرى خەلیجى 1991ەوە بینیمان، بریتى بوو لە خۆ هەلواسینى ناسیونالیزمى کورد بە ستراتیژى ئەمریکاوە. ناسیونالیزمى کورد بینى کە دەکریت بە خۆگریدانەوە بە سیاسەتى شەرخوازانەو ملهورانەى ئەمریکا لە ناوچەکە، چاوەورانى ئەوە بکات بە تیکچونى هاوکیشەکان بواریکى بۆ بکریتەوەو سوچیکى دەسەلاتى بکەویتە دەست. ئیتر ئەوە گرنگ نەبوو کە ئەو سوچى دەسەلاتە بە نرخى خۆشخزمەتى بە دژى ئینسانیترین سیاسەت و دەورگیرانى لە بەرپاکردنى سیناریۆیەکى تاریک و کارەساتباردا تەواو دەبیت.
ئەنجامى ئەمە کردى بەوەى شەرى خەلیج و روودوەکانى دواتر دەسەلات لە ئاسمانەوە بخاتە باوەشى ناسیونالیزمى کوردەوە. دواى ئەوە بە دریژایى نزیکەى 15 سال هەلءمەرجیکى لەبار هەبوو بۆ ئەوەى دابرانى بە کردەوەى کوردستان لە عیراق، بەرەو جیابونەوەو دامەزراندنى دەولەتیکى سەربەخۆ ببریت و کیشەو گرییەکى سەرەتانى لە ناوچەکەو بەڵایەکى گەورە لە کۆلى خەلکى کوردستان ء عیراقیش بکریتەوە. ناسیونالیزمى کورد کە بە دەسەلاتى میلیشیایى خۆى سەرگەم بوو، بە تیراوانى کورتبینانەى، بە دەورى خۆى بوە مانع لەبەردەم ئەم مەسەلەیە. دواتریش هەر لە هەمان روانگەیەوە پاش روخانى رژیمى بەعس، لە سایەى هەلءمەرجیک کە شەرو داگیرکارى ئەمریکا خولقاندبووى، لەگەل هیزە قەومى و دینیەکانى ترى عیراقدا کەوتنە سازکردنى تەوافقاتى کاتى بۆ دابەشکردنى دەسەلات لە نیوان خۆیاندا. تا ئیرە لە چوارچیوەى سیاسەتى ئەمریکادا، کە هەمیشە وەکو دەسکەلایەک کەلکى لە هیزە ناسیونالیستە کوردەکان وەرگرتوەو ئەوانیش لەم بارەیەوە زۆر سوپاسگوزارى بوون، بەشی ناسیونالیزمى کورد مسۆگەربوو.
بەلام لەم ئالوگۆرانەى دوایدا دوو فاکتۆرى زۆر گرنگ کاریگەرى هەبوو لەسەر هەلیگرانەوەى رەوتى ئەوزاعە بە زیانى ناسیونالیزمى کورد. لانى کەم ئەمە بە شیوەیەکى زۆر رۆشن لەسەردەمى راپۆرتەکەى( بیکەر-هاملتۆن)ەوە خۆى نیشانداوە. یەکەم: ستراتیژى ئەمریکا لە عیراق ناکام مایەوەو راپۆرتەکە کۆمەلیکى زۆر پیشنیارى خستەروو سەبارەت بەوەى کە چۆن ئەمریکا بتوانى بە ئالوگۆر لە سیاسەتى خۆى، زیانەکانى ئەم ناکامیە تا لانى کەمى خۆى بەریت. لیرەدا خود بەخود، ناسیونالیزمى کورد وەکو هیزیکى چارەنوس گریدراو بە ستراتیژى ئەمریکاوە دەبوو بەشى خۆى لەم ناکامیەى بەرکەویت. دووەم: ئالوگۆر لە سیاسەتەکانى ئەمریکاو ئیمتیاز دان بە هەندیک لە رقیبەکانى پیشووى، راستەوخۆ ماناى سەندنەوەى ئیمتیازو دەوربوو لەوانەى کە لە سەرکەوتنەکانى پیشوودا شەریک و خاون بەشبوون. بەم جۆرەش ناسیونالیزمى کورد بارى کەوتە لیژى. بە پیچەوانەشەوە ناسیونالیزمى لە دەسەلاتخراوو زەربەخواردووى عەرەب، بوارى بۆ رەخسایەوە، دەور پەیدابکاتەوە.
ئەوەى ئیستا دەبینین، نیشانەکانى کۆتایى دەورەیەکە کە دەکرى بلیین لە سایەى جەنگى ئەمریکادا بە شیوەیەکى کاتى لەسەر بناغەى هیزهاوسەنگیەکى تایبەتى، لە نیوان هیزە ناسیونالیستە کوردەکان و هیزە ئیسلامیە شیعە مەزهەبەکانى عیراقدا هاتەکایەوە. ئیستا هاوسەنگیەکى تازە هاتوەتەکایەوە، ناسیونالیزمى عەرەب دەورو مەیدانى پەیداکردوەتەوە، تەنانەت هیزە ئیسلامیە شیعەو سونە عەرەبیەکانیش ئیستا هەویەى قەومیان بەرجەستە دەکەن. ئەوانەى پیشوتر لەسەر بناغەى هەویەى تائیفى بەراى مسعود بارزانى هەرگیز ئیمکان نەبوو پیکبین، ئیستا خەریکە لە سەر بناغەى هەویەى قەومى عەرەبى لە زۆر هەلویستتدا بەرامبەر ناسیونالیزمى کورد، یەک دەستبنەوە. ئەم مەیدان پەیداکردنەى ناسیونالیزمى عەرەب میحوەریکى ناوچەیى و جیهانیشى لە پشتەوەیە، کە ئەمریکاو تورکیاو فەرەنساو دەولەتانى عەرەبین.
لەم کاتەدا دروست بەوجۆرەى ئیمە هەمیشە ووتومانە، تەواوى ئەو تەوافقاتەى کە بە ناوى دەستورى عیراق، بە ناوى ریکەوتنامەى ستراتیژى، بە ناوى ماددەى جۆراوجۆر کە ریکەوتنامەى لەسەر کراوە، بە ناوى فیدرالیزم، بە ناوى مادەى 140، هەمووى بەتال دەبیتەوە، هاوسەنگیى تازیەو کیشمەکیشیکى تازە دیارى دەکات کە بەشى هەریەک لەم هیزانە چەندەو چیە. مەسەلەکە بە ناوى کیشە لەسەر هەندیک ناوچە سەریهەلداوە، کە گومان لەوە نیە هەمیشە لەسەر ئەو ناوچانە کیشە لە ئارادا بوە، هەندیک جار سوک هەندیک جار توندبووە، بەلام ئیستا بە هیچ جۆریک کیشە لەسەر ئەو ناوچانە هەموو چوارشیوەو ئەێل و بنەماى کیشەکە. نیە. هەروەکو رۆژانەش دەبینین مەسەلەى بەندى 24 لە یاساى هەلبژاردن کە تایبەت بوو بە کەرکوک، کیشەى ناوچەکانى دیالەو خانەقینى بەدواى خۆیدا هینا، ئیستا ئینجا کیشەى بودجەى هەریم سەریهەلداوە. ئەوەى دەبینریت تەعەروزیکى ئاشکراو رۆژ لە دواى رۆژى ناسیونالیزمى عەرەبە بە گشت دەورو جیگاو سەهمى ناسیونالیزمى کورد لە معادلەى سیاسى عیراقدا. لە بەرامبەریشدا پاشەکشەیەکى هەنگاوبەهەنگاوى ناسیونالیزمى کورد دەبینین. حکومەتى میلیشیایى بەغداش بە هەموو توانایەکى خەریکى بردنە پیشى پیلانى جیگرکردنى هیزە میلیشیاییەکانیتى لەو ناوچانەى کە کیشەى لەسەرە.
بە برواى ئیمە چ هیزە ناسیونالیستە کوردەکان و چ هیزە قەومى و ئیسلامیەکانى عیراق، هەروەها هەموو ئەو دەسەلاتانەى ئیستا لە کوردستان و لە مەرکەزى عیراق لەسەرکارن، دەسەلاتى داسەپاوى میلیشیایین، دژى ئیرادەى خەلکن، کیشمەکیشى نیوانیان لەسەر مافء ئازادى و ویستەکانى خەلک نیە و پەیوەند بەوانەوە نیە. چەندین سالە هەموو لایەکیان ئەو راستیەیان بە کردەوە ئیسپاتکردوە. بۆیە خەلک نابیت لە کیشمەکمیشى ئەواندا بەشدارى بکات، بەلکو دەبى خۆیان لەو هیزانە جیابکەنەوە، بە هیچ جۆریک نەبن بە زەخیرەى ئەو کیشمەکیشە، دەبى بەرامبەر هەموو لایەکیان راوەستن و ریگانەدەن ئەم کۆمەلگایە بکەن بە مەیدانى ئەم کیشمەکیشەو هەچى زیاتر نوقمى کارەساتى بکەن. بە تایبەتى دەبى جەماوەرى خەلک زۆر بە هوشیاریەوە بەرامبەر خەتەرو پیلانى بەرپاکردنى شەرى قەومى راوەستن و ناکامى بکەنەوە. دەبى لە شەرى تائیفى تەجروبەى ئەوە وەرگیرابیت کە جگە لە بە قوربانى بوونى بەو لیشاوى خەلکى بیتاوان هیچ دەیکەوتیکى بۆ خەلک نابیت.
بەلام بەدەر لە شەروکیشەى ئەم هیزە قەومىو دینیانە، سیاسەتیک کە حکومەتى مالکى گرتویەتیەبەر، لە هەموو روەیەکەوە مەترسیدارو کۆنەپەرستانەو ملهورانەیە. خەتەرى شەرى قەومى توند دەکاتەوە، دەسەلاتى میلیشیایکانى ناسیونالیزنى عەرەب و ئیسلامى بەسەر خەلکى ئەو ناوچانەدا دەسەپینآ، هەروەها هەرەشە لە خواست و ویست و ئیرادەى خەلکى کوردستان دەکات. حیزبى ئیمە و چینى کریکارو جەماوەرى ئازادیخوازى خەلکى عیراق، پیویستە زۆر پەیگرانە بەرامبەر سیاسەت و نیازە چەپەلەکانى حکومەتى میلیشیایى مالکى ، راوەستین، بەرپەرچى بدەنەوەو پوچەلى بکەنەوەو هاوپشتى و هاوچارەنوسى لەگەل خەلکى کوردستان نیشانبدریت.