|
هاوپشتی : لهم ههڵبژاردنه لیستی گۆڕان وهک لیستێکی
نهیار به ههردوو حزبی دهسهڵات، یهکێتیو پارتی
دهرکهوتووه، ئێوه ئهم دهرکهوتنهی لیستی گۆڕان چۆن
لێکدهدهنهوه؟ ئهنجامی چییه؟ نیشانهی چییه؟
سامان کەریم: ئەم پرسیارە و وەلامێکى دروست بۆى یەکێکە لەو
بابەتە گرینگە سیاسى و
کۆمەلایەتیانەى کە پێویستە کرێکارو جەماوەرى بەش مەینەتى کوردستان
وەلامێکى زانستىو دور لە سەتحیگەرایى بدەنەوە. پێویستە وەلامیک
بدەنەوە کە لەهەمانکاتدا وەلامێک بێت بە چوارچیوەى گشتى بزوتنەوەى
گۆڕانو
بەرنامەکەیانو
هەروەها میدیاى کوردستان بەحزبىو
حکومىو
"ئەهلى"یەوە. بەوپێیەى خەلکى کوردستان وەلامیکى زانستىو
دروست دەداتەوە بەم دیاردەو ڕوداوە بەهەمان ئەندازە لە جیبەجێکردنى
خواستو
ئامانجەکانى نزیک دەبێتەوە.
بۆئەوەى کە لە بزوتنەوە یان بە قەولى ئیوە لە لیستى گۆڕان بگەین،
وەک هەر دیاردەیەکى دیکەى کۆمەلایەتىو
سیاسى پێویستمان بە گەرانەوەیەک هەیە بۆ دواوە. واتە گۆڕان وەک
بزوتنەوەیەک پێشینە واتە ڕابوردووى هەیەو
ئێستو
ئایندەشى هەیە. بەلام ڕابوردووى ئەم بزوتنەوەیە لە چوارچێوەى گشتى
بزوتنەوەى کوردایەتىدا خۆى مەلاسداوەو
بەشێکى حیزبى و ئۆپۆزیسیۆنى نێو حزبێکى دەسەلاتدارى ئەم بزوتنەوەیە
بوە. ئەمە جێگاى بایەخدانێکى گرینگە بۆ هەر لێکدانەوەیەکى سیاسى
لەسەر بزوتنەوەى گۆڕانو
بەرنامە سیاسییەکەى.
ئەگەر سەرنج بدەین لە بنەما سیاسییە سەرەکییەکانى بزوتنەوەى گۆڕان
کە لە پرۆسەى هەڵبژاردنەکانى تەموزى ئەمساڵ 2009دا بەشێوەیەکى
فۆرمۆلەکراوە لە چەندین بابەتدا خۆى نیشاندا بە شێوەیەکى رۆشن
دەبینین، کە گشت بنەماى سیاسى ئەم بزوتنەوەى بە تەواوى لۆکەلییەو
پەیوەندى هەیە بە نێو خۆى کوردستانەوە. دەلێم نێو خۆى کوردستان
مەبەستم ئەو کوردستانەیە کە ئێستا لە ژێر دەسەلاتى یەکێتىو
پارتیدایە. گشت بەرنامەو سەرنجو
رەخنەکانى ئەم بزوتنەوە لە هەردوو حزبى دەسەلاتدارى کوردستان لەو
چوارچێوەیەدا کۆدەبێتەوە. واتە ئەو تەوەرە گرینگو
هەستیارەى کە گشت چارەنوسى سیاسى خەڵکى کوردستانى پێوە بەندە ئەم
بزوتنەوەیە خۆى لێنادات ئەوەى بە فەرز وەرگرتوە، کە کوردستان
هەرێمەکەو
فیدراڵیەو
لە چوارچێوەى عێراقدایە. لەمبارە ئەم بزوتنەوە و سەرانى ئەم
بزوتنەوەیە فزەیان لێوە نایەت. بەکورتى ئەمە نیشانەى ئەوەیە کە:
فیدرالیەتو
مانەوەى کوردستان لە چوارچیوەى عێراقو
بەندوبەستى یەکیتىو
پارتىو
حکومەتەکەیان لەگەڵ حکومەتى بەغداو هیزەکانى ئیسلامى سیاسى بە
شیعىو
سوننیەوە، بۆ ئەم بزوتنەوەیە بە فەرز وەرگیراوە و لەجیگاى خۆیدایەو
کۆسپێکیان نییە لە گەڵیدا. هەروەها دەستورى عێراقو
پرۆسێسى سیاسى کە ئێستا لە عیراقدا بەرێوە دەچێت بۆ ئەمان جیگاى
قسەو باس نیەو
بە فەرز وەرگیراوە.
ئەم چوارچیوە فکرییەى بزوتنەوەى گۆڕان، واتە لۆکەلیزم، ئەگەرچى خۆى
بەشێکە لە گشت چوارچێوەى سستەمى فکرىو
داب و نەریتى سیاسى و رۆشنبیرى بزوتنەوەى کوردایەتى، بەلام
لەهەمانکاتدا نیشاندەرى بارۆمەترێکە کە بزوتنەوەى کوردایەتى وەکو
بزوتنەوەیەکى نەتەوەیى ئەتنیکى، چەندە زەبونەو
لە بن بەستێکى هیجگار قوڵدا خۆى دەکوێتن لەلایەکى دیکەشەوە
هەلبژاردنى ئەم لۆکەلیزمە بۆ ئەم ڕەوتە ماناى سیاسىو
شاراوەى خۆى هەیە. لیرەوە وەلام بە پرسیارەکەى ئێوە ئەوەیە: کە
دەرکەوتنو
سەرهەڵدانى لیستو
بزوتنەوەى گۆڕان ڕاستەوخۆ بەرهەمى بن بەستى ئاسۆى سیاسى بزوتنەوەى
کوردایەتىو
حزبەکانییەتى. ئەگەر بە وردى سەرنج بدەین هەموو ئەو بنەما
سیاسیانەى کە بزوتنەوەى گۆران لەسەرى وەستاوەو گوایا رەخنەگریەتىو
دژى ئەو دیاردانەیە لە فەسادەوە بگرە تا دەگاتە تیکەڵ بونى حزبو
دەسەلات تا نان بڕینو ...هتد هەموو ئەوانە هەروەکو ووتم لۆکەلینو
لەهەمانکاتدا تازەنینو
پێش روخانى حکومەتى بەعس لەکوردستاندا بونیان هەبوە، ئەوکات هۆکار
چى بوو کە سەرانى ئەم بزوتنەوەیە خۆیان مەترەح نەکەن؟! وەلامى
ئەوان ئەوەیە کە ئەوکات شەرى "کورد"و
"بەغدا" یان "بەعس" لە ئارادا بوو، ئەم وەلامە پێم وانییە 10 کەس
قانع بکات، بۆ؟! چونکە چوارچێوەیەکى سیاسى کە ئەوکات لە سایەى
هێلەکانو
نۆ فلایزۆندا کوردستانى دەپاراست بەڕابەرى ئەمەریکا ئێستاش ئەگەرچى
چوار چیوەکە گۆڕاوە بەلام دیسان لەسایەى بونى ئەمەریکادایە کە
دەسەلاتى ئەوان لە کوردستاندا پارێزراوە، بۆیە لە ناوەرۆکداو لە
پەیوەند بەم خاڵەوە جیاوازییەک نییە جگە لە شکل نەبیت. ئەوکات
عقودى نەوتى نێوان نیچیرڤان بارزانىو
قێى ێدام حسین بە ئاشکرا هەبوو، تەواووى سەرەوەتو
سامانى گومرگەکانى ئیپراهیم خەلیلو
حاجى هۆمەرانو
پێنجوینو
گۆمرگە نیوخۆییەکانى نیوان پارتىو
یەکێتى لوش دەدرو
کەس نەیدەزانى بۆ کوێ دەچێ وەک ئێستا، ئەوکاتیش دەسەلاتى حکومەو
حیزب تێکەلاو بوو... کەواتە تەوەرەى سەرەکى ئەوەیە: بۆچى بزوتنەوەى
گۆران دواى روخانى ێەدامو
بەدواى ئەوەشدا پاش چەند سالێک سەر هەڵدەداتو
لەپێشدا وەک ئۆپۆزیسیۆنیک لە نێو یەکێتىدا خۆى دەردەخات؟! لەوەلامى
ئەم پرسیارەداو پاش ئەو پێشەکییە، هۆى سەرەکى دەرکەوتنى ئەم
بزوتنەوەیە دەردەکەوێت. ئەویش بن بەستى ئاسۆى سیاسى بزوتنەوەى
کوردایەتییە، کە ئیستا گۆڕان بەشێکە لێى. بزوتنەوەى کوردایەتى گشت
ئامانجى خۆى بەستبوەوە بەشەرو داگیرکارى ئەمەریکاو سەرکەوتنى
ئیستراتیژى ئەمەریکا لەعێراقدا.. ئەم ئومێدو هیوایە چەند سالێک بڕى
کردو تا ئەوکاتیش نە گۆڕان هەبوو وە نە لیستەکەى، وە تەنانەت نامە
3 قۆلەیەکەى نەوشیروانو
کۆسرەت رەسولو
عومەرى سەید عەلیش نەبوو. دواى ئەوەى کە رۆشن دەبیتەوە ئیستراتیژى
ئەمەریکا وردە وردە ڕووى لە پاشەکشەو
شکستە و بەتایبەت دواى بلاوبونەوەى ڕاپۆرتەکەى بیکەر-هاملتون،
لەدێسمبەرى 2006دا، ئەوکات دواى ئەوە بە ماوەیەک ئاشکرابونى دەنگى
ناڕەزایەتى دەبیستین، دواى ئەوە بەماوەیەک ریفۆرمخوازى دیتە
ئاراوە، پاش شکستى ریفۆرمخوازن لە نیو یەکێتى نیشتمانىدا، گۆران
لەدایک دەبێت. بن بەستى ئیستراتیژى ئەمەریکاو تەحقیق نەبونى
"نیزامى نوێى جیهان" بەرابەرى تاقانەى ئەمەریکا، لەهەمانکاتدا
شکستو
بن بەستى ئەو هێزانەش کە ئومیدو ئیستراتیژى سیاسى خۆیان بەستبوەوە
بە ئەمەریکاو ئیستراتیژیەکەیەوە. بۆیە لەوکاتەوە هیدى هیدىو
لەسەر خۆ ئیمە لە لایەک شاهیدى هاتنە خوارەوەى جیگاو ڕیگاى
بزوتنەوەى کوردایەتىو
هەردوو حزبە دەسەلاتدارەکەین لە نێو پرۆسەى سیاسى عێراقدا، کە لە
مەسائیلەکانى وەک ماددەى 140 و ناوچە موتەنازیعەکانو
مەسەلەى پێشمەرگەو بەرهەمهێنانى نەوتو
فرۆشتنىو
بودجەى هەریم... هتد دەردەکەوێت لەلایەکو
لە لایەکى دیکەوە شاهیدى بەرزبونەوەى دەنگى ناڕازى نیو خۆى
بزوتنەوەى کوردایەتیشین و لەنیو پەیکەرەى دەسەلاتدارێتى ئەم
بزوتنەوەیەو
حزبەکانیدا. لە هەمانکاتدا ئیمە شاهیدى ناڕەزایەتى خەڵکى کوردستان
دەبین بەرانبەر بە گەندەڵى دەسەلاتى بزوتنەوەى کوردایەتىو
حزبەکانى دووسالى تەواو بزوتنەوەى نارەزایەتى بەشێوەى جۆراجۆر بۆ
دابینى کردنى کارەبو
سوتەمەنى و دژى گەندەلى و هەندێ خواستى دیکەى رۆژانە لە ئارادا
بوو، کە رۆشنە دەنگى نارەزایەتى خەلک کاریگەرى دەبیت لە سەر
قوڵکردنەوەى ئەزمەى نێو خۆى دەسەلات، ئەمە یاسایەکە مێژوو هەزارەها
بار نیشانى داوە. ئەمە ماناى ئەوەیە کە ئینسجامو
یەکدەستییەکى سیاسى کە ناسیونالیزمى کوردو حیزبەکانى بە هۆى
داگیرکارىو
شەرى ئەمەریکاو ئومێد بە جێبەجێکردنى عیراقێکى فیدرالەوە کۆک
دەکاتو
یەکپارچەیان دەکات، جیگاى خۆى دەدات بە نا ئومێدى بێ ئاسۆیى سیاسى.
لیرەوە ریفۆرمخوازىو
گۆران لەدایک دەبن. حەتمەن ئیدعاو بەرنامەى گۆرانو
سەرانى ئەم بزوتنەوەیە، شتیکى دیکە بەیان دەکات. ئەوان بۆ ئەوەى
خۆیان گرێ بدەنەوە بەخەلکى کوردستانەوە مەجبورن کە بەناوى ئەوانو
نارەزایەتى ئەوانەوە قسە بکەنو
بەرنامەکەیان لە فۆرمدا لە گەڵ خواستو
داواى ئەواندا ریک بخەن. کە هەر وەکو وتم تەواوى ئەوانە خواستو
داواى لۆکەلیینو
پەیوەندییان نییە بە مەسەلەى سەرەکى خەلکى کوردستانەوە.
بەم پێیە لە ڕوانگەى منەوە بزوتنەوەى گۆڕان زادەى هەلومەرجى بن
بەستى ئاسۆى سیاسى ناسیونالیزمى کوردەو
خۆى وەکو ڕەوتیکى ئەلتەرناتیڤ نیشان دەدات بە سیاسەتو
بەرنامەى تازەوە، سیاسەتو
بەرنامەیەک کە هەرچى زیاتر ئەم ڕەوتە نیزک دەکاتەوە لەحکومەتى
مەرکەزییەوە، پەیوەندى نیوان مەرکەزو کوردستان لە چوارچێوەیەکى
تردا ئارایشت پێدەداتەوە بەپى بەرنامەکەیان.
ماوەتەوە بلێم کە پەیدابوون دەرکەوتنى ئەم بزوتنەوەیە دوو سەرەیە:
لەیەلاک چوارچیوەى گشتى تا ئیستاى بزوتنەوەى کوردایەتى کە ماوەى 40
سال زیاترە بە رابەرى بارزانىو
تالەبانى دەڕواتە پێشەوە تێک شکاند، واتە بزوتنەوە یان رەوتیکى
دیکە پەیدا بوو لە نیو بزوتنەوەى کوردایەتیدا کە گشت سیستەمى سیاسى
وچوارچیوەەیەک کە ئەم بزوتنەوەیەى دابەشکردبوو، وە لەهەمانکاتدا
یەکگرتووى کردبوو تا رادەیەکى بەرچاو و بەتایبەت لەماوەى 10 سالى
رابوردودا... ئەمرۆ ئەم چوارچیوەیە تێک شکا لایەکى دیکەى ئەوەیە:
کە ئەم بزوتنەوەیە بمانەویت یان نا، دەنگى نارەزایەتى نیو خەلکى
کوردستان ئابلوقە دەداتو
هەلیدەمژێت تا ماوەیەکى دیاریکراوو لەهەمانکاتدا برەوێکى هێجگار
زۆر دەدات بە خۆشباوەرى لە نێوە ریزەکانى خەلکى نارازیدا سەبارەت
بە پەرلەمانو
دەورى پەرلەمان لە ژیانى کۆمەلایەتیدا...
هاوپشتی : به بڕوای ئێوه ئهنجامهکانی ههڵبژاردنو
دهرکهوتنی لیستی گۆڕان چ ئاڵوگۆڕێک یان کۆمهڵه ئاڵوگۆڕێکی
دیاریکراو له بارودۆخی سیاسی کوردستاندا پێکدههێنێت؟
سامان کەریم: بزوتنەوەى گۆران ئەمڕۆو دواى هەلبژاردن
مەحکومە بە چەند مەسەلەیەک یەکیک لەوانە ئەوەیە کە ناتوانیت
بەشدارى بکات لە حکومەتى پارتىو
یەکیتیدو
بەشداریکردنىى لەحکومەتدا مەرگى ئەم بزوتنەوەیەیە. ئەمە خالیکى
جدییەو پیم وابیت سەرانى ئەم بزوتنەوەیە درکیان هەیە بۆ ئەم
مەسەلەیە. مەسەلەى سەرەکىئەوەیە، گە گۆڕان تەنانەت بەو مانایەش کە
بزوتنەوەى گۆران خوازیاریەتى( لە خوارەوە رۆشنى دەکەمەوە) لە
چوارچیوەى پرۆسەى سیاسى ئێستاى عیراقو
کوردستاندا ناچێتە پێشەوە ئەگەر بزوتنەوەى گۆران یەکێک لەم دوو
ڕیگایە هەلنەبژێریت: یەکەمیان: جیابونەوەى کوردستانو
پێکهینانى دەوڵەتە لە روانگەى بزوتنەوەى کوردایەتىیەوە" دەولەتى
کوردى"، کە لەمبارەوە ئەم بزوتنەوەیەو
سەرانى ئەم بزوتنەوەیە باسو
قسەو ئیدعایەکیان نییە، دووەمیان: نزیک بونەوەى زیاتر لە حکومەتى
مەرکەزىو
دەمجبون لەگەڵ سیاسەتو
کارکردى حکومەتى مەرکەزىو
ناسیونالیزمى عەرەبدا بەگشتى لە پەیوەند بەو مەسائیلانەى کە چەند
سالە یەکێتىو
پارتى خەڵکیان پێوە دەرگیر کردوە، وەکو ماددەى 140، وناوچە
موتەنازیعەکانو
، گومرگو
کێشەى نەوتو ...هتد. واتە وازهێنان لەم مەسائیلانە یان هەڵواسینیان
لە چوارچێوەى رێو رەسمێکى عیراقى یان نیو نەتەوەیدا. کە بەباوەرى
من بزوتنەوەى گۆڕان ئەم ڕیگایەى هەڵبژاردوە. لە لیداونەکانى سەرانى
ئەم بزوتنەوەیدا دەکریت درک بەم قەزیەیە بە رۆشنى بکرێت. بەم پێێیە
ئەم سیاسەتە گشت پرۆسەى سیاسى لە کوردستانو
پەیوەندى ناسیونالیزمى کورد بە مەرکەزەوە دەگۆرێت. دروست وەک بالى
مەکتەبى سیاسى کە لە سالى 1966دا نیزک بونەوە لە حکومەتى مەرکەزى
پێیان وابوو لە پال حکومەتدا دەکرێت بەرنامەى بزوتنەوەى کوردایەتى
جێَبەجیبکرێت.
بەلام دیارە لەهەلومەرجیکى سیاسى تەواو جیاوازى جیهانىو
ناوخۆیىدا. ئەمە ئالوگۆریکى سیاسى جدییە کە من پیم وایە لە ماوەى
ئایندەدا سەبارەت بەو تەوەرە سەرەکیانەى کە کێشەن لەبەردەم مەرکەزو
حکومەتى هەریمدا ئەم ڕەوتو
حزبە جیاوازانەى کوردستان دەکەونە بەرانبەر یەک لەبارى سیاسیەوە.
دیارە لەبەر هەستیار بونى ئەم قەزیەیە لە نیو خەڵکى کوردستانو
ڕوى کۆنەپەرستو
قێزەونى حکومەتى قەومى تائیفى لە بەغدا ئەم ڕەوتە بەشێوەیەکى
ئاشکرا جورئەتى دەرخستنى ئەم سیاسەتەى ناکات بەلام هەروەک ووتم لە
بەرانبەر ئەو مەسائیلانەدا کە باسکران ئیمە شاهیدى سیاسەتى جیاواز
دەبین. کەواتە مەسەلەى سەرەکىو
ئاشکراى بزوتنەوەى گۆڕان دەبێتە ئۆپۆزیسیۆنێکى پەرلەمانىو
لێرەشەوە دەیانەوێت لە هەمان چوارچێوەى لۆکەلیدا کە لەسەرەوە
باسمان کردو
بەوپێیەى کە خزمەت بەسیاسەتى خۆیان دەکات نارەزایەتى خەلکى
کوردستان لە قالب بدەن بە پێى بەرژەوەندییەکانى بزوتنەوەى
کوردایەتى لە ڕوانگەى خۆیانەوە واتە دەمجبونى زیاتر لە گەڵ
مەرکەزدا. ئەو ئالۆگۆڕەى کە ئەم ڕەوتە پێکیدەهێنێت، هەر ئەوەیە، بە
ناونیشانى بالێکى نێو بزوتنەوەى کوردایەتى دەیەوێت شەریکە بەشى
دەسەلات بێت بە کۆمەلێک ریفۆمەوە، ریفۆرمیش نەک ریفۆرمى سیاسىو
کۆمەلایەتى بەماناى باوى ئەم مەفاهیمە سیاسیانە، بەڵکو بەماناى
کۆمەلیک چەمکى دیاریکراو کە ئەگەر جیبەجیبکرێن ڕووى ناسیونالیزمى
کورد جوانتر دەردەخەن، وەک جیاکردنەوەى حزب لەدەسەلات و
کەمکردنەوەى فەساد...هتد. کە لەلایەکى دیکەشەوە یەکێتى نیشتمانى بۆ
خۆى خەریکى ئەمکارانە هەیە بەپىى نەخشەیەک کە تاڵەبانى پێش 6 مانگ
زیاتر داویەتى. ئەمە ئالوگۆرێکە کەوا دەردەکەوێت ئەم بزوتنەوەیە
پیادەى بکات. بۆیە گۆڕان هیچ ناگۆرێت بە قازانجى خەڵکى کوردوستان.
هاوپشتی : ئایا وهک ههندێک چاوهڕوان دهکهنو ئومێد
دهکهن، ئهنجامهکانی ئهم ههڵبژاردنه دهبێته هۆی ههنگاونان
بۆ بهدامهزراوهکردنی حکومهتی ههرێم، بۆ نموونه ئایا
جێگاوشوێنی پهرلهمانی کوردستان ئاڵوگۆڕی بهسهردا دێت؟
سامان کەریم: سەرەتا بلیم حکومەتى هەرێم دامەزراوە، ئەوەندە
هەیە هى یەکێتىو پارتیە. جا حکومەتەکە شەلە یان دەستیکى شکاوەو کەم
ئەندامە ئەوەیان باسیکى دیکەیەو لەچوارچێوەى پرۆسەى سیاسى ئیستاى
عیراقو
کوردستان و لەسایەى دەسەلاتدارێتى بزوتنەوەى کوردایەتىدا، ئومێد
ناکریت کە حکومەتێکى جیگا نیازى خەلک دابمەزریت، ئەوە وەهمە. بەلام
کۆمەلیک ئالوگۆر دێتە بەرەوە لە چەشنى ئەوەى بە روالەت زیاتر
پرۆفیشنالو
کارى دامەزراوەیى بکەن. یەکێک لە مەسەلە زیانبارەکانى ئەم ڕەوتەو
ئیدعاکانى مەسەلەى جێگاو ڕیگاى پەرلەمانو
قسەى بێ ناوەرۆکى وەکو "پەرلەمانى کارا"و پیدانى سیفەى " نوێنەرانى
خەلکى کوردستان" بە پەرلەمانە. ئەم بزوتنەوەیە بەهۆى ئەم
بانگەوازیەوە وەهمێکى گەروەى پیکهێناوە لەزەینى خەلکى کوردستاندا.
من دەپرسم نەک لەکوردستان بەلکو لە کوێآ دنیا پەرلەمان نوینەرى
خەلکە؟! پەرلەمان هەمیشە کڵاوى بورژوازییە بۆ سەر سەرى خەلک بە
ناوى نوینەرایەتییەوە. یەکێک لە هەرە فاکتە سەرەکىو
بەهیزەکانى پەرلەمانو
سیستەمى پەرلەمانى بۆ بورژوازىو
دەسەلاتو
دەوڵەتەکەى دورخستنەوەى خەڵک وە کرێکارانە لە سیاسەتو
دەخاڵەتکردنى راستەوخۆى سیاسى. سیستەمى پەرلەمانى پێمان دەڵێت،
سیاسەت بەجێبهێلن بۆ بورژوزاىو
چوارسال ساڵ جاریک ئەوان لە نیو خۆیاندا جێگۆرکێى دەسەلات دەکەن،
ئیوەش دەنگمان پێ بدەن ئەمە مافى سیاسى ئیوەیە. ئەمە پەیامى
سیستەمى پەرلەمانىیە لە هەر وولاتێکى جیهاندا بێت.. لەراستىدا
پەرلەمانو
پەرلەمانتاران پاریزەران" محامى" یانى خەلکن نەک نوینەر کە
بەتەواوى دوو مەفهومى جیاوازن. لەکوێآ جیهان لە ئەمەریکاوە بگرە تا
بەریتانیا تا ئەلمانیا.. کە تەقلیدى دیموکراسىو
پەرلەمانتاریزم تیایاندا بەهێزە.... پەرلەمان لەمەسائیلە
چارەنوسسازەکانى کۆمەڵگادا رۆلێکیان هەیە یان بویانە؟! هەر لەماوەى
چەند سالى رابوردودا لە پەیوەند بەشەرو داگیرکارى عێراق لە کوێ پرس
بە پەرلەمانى بەریتانى و ئەمەریکى کراوەو لەکوى رەئى ئەوان
"نوینەرانى گەڵ" پرسیاریانپێکراوە؟! ئەوە درۆیەکى گەورەى شاخدارە،
نەک لەکوردستان کە ئەوە زۆر لە دواترو بێ ماناترو ناوەرۆک پوچترو
گاڵتەجارترە، بەلکو لە ئاتسى ئەو وولاتانەشدا کە لانەکەى
دیموکراسىو
پەرلەمانیین. بۆیە ئەوانەى کە لەپەرلەماندا بەشدارى دەکەن ناتوانن
نوێنەر بن، خۆ ئەگەر هەندێک کەسیش بە نیەت پاکى خۆى بیەوێت
نوێنەراتى خەڵک بکات لە نێو پەرلەماندو
مەبەستیان ئەوەبیت نوێنەر بن، ناتوان ئەو کارە بکەن، چونکە یاساو
رێساکانى ئەم سیستەمە نوێنەرایەتى قبوڵ ناکات بە لکو "محامى" بون
قبوڵ دەکات. واتە خەلکى کوردستان یان هەر جێگەیەکى دیکە وەکالەتێکى
بۆ ئەوان کردۆتەوە بۆ ماوەى 4 ساڵ پێیان دەلێن ئیوە "محامى " ئیمەن
و
برۆن داواکانمان بۆ جێبەجێبکەنو
پارەکەشى دەدەن چونکە پەرەلەمانتارى ئەمرۆى دنیا فەرمانبەرەو هیچ
پەیوەندییەکى بە سیاسەتو
دەخالەتى سیاسیەوە نەماوە مەگەر لەپەیوەند بە کۆمەلیک لە یاساو
رێساى ناوخۆیى و کەم کاریگەرەوە یاسایەک دەربکەن یان نا.... هەر
ئەوەندەو تەواو. نوێنەر بوون، مانایەکى تەواوى جیاوازى کۆمەلایەتىو
سیاسىو
فەرهەنگى هەیە. نوێنەرى من کە بەدڵم نەبێت یان کە بەشێوەیەکى
ئیجابى نوینەراتى من نەکات بۆم هەیە لاى بەم ، بەپىى سیستەمێکى
یاسایى، کەپێم وابیت سیتسەمى شوراییە. بەلام چ کەسێک دەتوانی
ئەندامانى پەرلەمانى کوردستان کە هەموو نوینەرانى حزبن نەک خەلک
بکاتە دەرەوە؟! هیچ کەسێک مەگەر حزبەکانى خۆیان. ئەوەنییە زۆر سادە
لیستى گۆڕان کەسى یەکەمى خۆى دوو کەسى ترى سەرکردەى لیستەکەى
دەکشێتەوەو نایان نێرێتە پەرلەمان کە من پیم ئەگەر نێوى نەوشیروان
مستەفا لە سەرەتاوە لە لیستەکەدا نەبوایە دەنگێکى زۆر کەمتریان
دەهێنا. ئەگەر نەوشیروان مستەفو
محمد توفیق و کانیمارنى نوینەرى خەڵکن چۆن وە بە چ مافیک لە یەکەم
رۆژى دەرچونیانەوە بۆ پەرلەمان دەستیان لەکار دەکشێننەوە؟! لکاندنى
سیفەتى نوێنەر بە پەرلەمانو
پەرلەمانتارانەوە هەم درۆیەکى گەورەیە وەهەم گالتەکردنە بەهەستو
سۆزى خەڵک. لەمبارەوە پێویستە خەلکى کوردستان زۆر هەستیار بن
بەرانبەر بەم مەسەلەیە. بۆیە پەرلەمان مومکنە بێتە جێگاى بەحسو
مجادلاتى سیاسى نیوان گۆرانو
ئەوانى دیکە، ئەگەر کڵاویان نەخەنەسەر وەکو دانیشتنى یەکەم...
بەلام مجادلاتى نیو پەرلەمانو
تەنانەت شەرە کورسیەکانیش ئەگەر بێتە پێش چ بەهایەکى هەیە بۆ
خەڵک؟! من دەلیم هیچ. لە دەیان وولاتانى دنیا ئەم دیاردەیە دەبینین
و ژیانو
گوزەرانى خەلک نەک باشتر بوە بەڵکو خراپتر بوە.
هاوپشتی : ئهو ئهنجامانه چ کاریگهریهکیان لهسهر
ناڕهزایهتیهکانی خهڵک له بهرامبهر دهسهڵاتی پارتیو
یهکێتیدا دهبێت؟
سامان کەریم:
وەلامى ئەم پرسیارە خالێکى دیکەى زیانبارى بزوتنەوەى گۆرانە لەسەر
خواستو
داوکارى خەلکى کوردستانو
ناڕەزایەتیەکەیان. هەرکەسێک پێى وابیت لەسایەى گۆڕان ئەگەر
بەدەسەلاتیش بکات لەکوردستاندا، ئەگەرى باش بونى ژیانو
گوزەران یان فراوانبونەوەى دامێنى ئازادییە سیاسیەکان هەیە، ئەوە
لە وەهمێکى گەورەدا دەژى. بەهەرحال هەر وەک لەسەرەوە ئاماژەم پێدا،
ئەم بزوتنەوەیە کۆمەلێک ئیدعاى هەیە، وە پێویستى بەوە هەیە کە
ئیدعاى خەڵک بکاتە ئیدعاى خۆى بۆئەوەى جێگاو مەوقعیەتى خۆى بەناوى
خەڵکەوە" نەتەوە" وە بەهێز بکاتو
پۆزى زیاتر لیبدات لەبەرانبەر دەسەلاتداراندان ئامانجى خۆى
بەدیبهێنیت کە نوێنەراتکردنى بزوتنەوەى کوردایەتىیە واتە جیگابە
یەکێتىو
پارتى لێژ بکات. کاریگەرى زیانبارى ئەم بزوتنەوەیە بۆ سەر
ناڕەزایەتى خەڵکى کوردستان لە دووتەوەرەى سەرەکیدا دەردەکەوێت:
یەکەمیان:: ئابلوقە دانى ناڕەزایتیەکانە لەچوارچێوەى کۆمەلیک
خواستو
داواکارى کاتىو
سەتحىدا، کە لە واقعدا هیچ پەیوەندى بە خواستو
داواکارى خەڵکى کوردستانەوە نییە. نمونەى ئەوە جیابونەوەى حزب
لەدەسەلات. لەمێرو سعودیە حزبو
دەسەلات جیایەو
لە سعودیە حزب نییە، ژیان وگوزەرانى خەلکو
ئازادییەکانیان قوڕِى
بەسەردا کراوە، لە ئیراندا حزب جیایە لە دەسەڵات بەلام حکومەتى
ئیعدامو
قەتلۆ عامو بەردبارانى ژنانە، حکومەتو
دەسەلاتى ئیغتێابى ژنانە، حکومەتى سەرکوتو
ئیستبدادە. مەبەستم ئەوەیە بلیم خۆ بەخۆ جیاى حزب لە دەسەلات هیچ
بەهیچ ناکاتو
پەیوەندى بە بەرژەوەندى خەڵکەوە نییە. دووەمیان: کۆکردنەوەو
لەقالبدانى خواستو
داواکارییەکانى خەلکە لە چوارچیوەى بزوتنەوەى کوردایەتیدا، کە ئەمە
هێزو تواناى بزوتنەوەى ناڕەزایەتى خەلک هەڵدەلوشێ بەقازانجى
بزوتنەوەى کوردایەتى. لەهەمانکاتد ئاستى تەوەقعو
ئومێدى خەڵک لەم چوارچێوەیەدا لەقاڵب دەدات و ئەمە لەماوە کورتدا
زەرەرێکى گەورە دەدات لە بزوتنەوەى نارەزایەتى خەڵکى کوردستان.
چونکە چوارچیوەى گشتى بزوتنەوەى کوردایەتى چوارچێوەیەکى تیکشاوەو
لە بارى مێژوییەوە ناتوانیت نوێنەراتى هیواو خواستى خەڵک بکات،
ئەمە کۆسپێکى گەورەى بزوتنەوەى نارەزایەتى خەلکى کوردستان بوو لە
سالانى 2006-2007دا. ئەوەندەى بگەرێتەوە بە ناڕەزایەتى بەرانبەر بە
دەسەلاتى پارتىو
یەکێتىو
راستیەکەى من هێزى خەلک دەبینم نەک گۆڕانو
لیستەکەى. من پیم وانییە ئەم بزوتنەوەیە بتوانن پێشڕەوى ناڕەزایەتى
خەڵک بن، خەلکوبەرژەوەندى خەلک بۆ ئەوان سەکۆیە بۆ جیبەجیکردنى
سیاسەت، نە ئامانجێک لە خۆشگوزەرانىو
باش بژیەتى. هەروەک ووتم لە ماوەکورتدا کاریگەرى بزوتنەوەى گۆران
بەسەر بزوتنەوەى نارەزایەتى خەلکەوە دەبێت، بەلام ئەم بزوتنەوەیە
ناچارە ئەم چوراچێوەیە تیک بشکێنیت. لەلایەکى دیکەشەوە دەسەلاتى
یەکیتىو
پارتى ئەگەر بیانەویت زۆر ئاسان دەتوانن گشت چوارچیوەى بزوتنەوەى
گۆڕان لە بار بەرنو
ژێر پێى خاڵى بکەن، بە پیادەکردنى کۆمەلیک ریفۆرمى زۆر شکلى و
سادە، کەدیسان پەیوەندى نییە بە ژیانو
گوزەرانى خەڵکەوە
هاوپشتی :. باسێکی زۆر سهبارهت به تهزویر له
ههڵبژاردنهکاندا کرا. ئایا تێڕوانینت سهبارهت بهو
تۆمهتبارکردنهی لیستی کوردستانی به تهزویرکردنی ههڵبژاردن چۆن
ههڵدهسهنگێنیت. به بڕوای ئێوه چۆن دهکرێت ڕێگا لهم ئاستو
شێوازه له تهزویر بگیرێت؟
سامان کەریم: ناتوانیت لە هیچ هەلبژاردنێکدا لەدنیادا سەد
دەر سەد نەزاهەت دابین بکەیت. دیاردەى تەزویر وەک دیاردەیەک لە
پرۆسەى هەلبژاردندا هەمیشە دێتو
دەچێت. کەم تا زۆر لیرەو لەوێ تەزویرات هەیەو
دەبێت. بەلام هەلبژاردن لەکوردستان و عێراقو
شوینێکى وەک ئەفغانساتدا، ئیتر ئەو دیاردە سادەیەى تەزویر
نایگریتەوە، بەڵکو گۆڕینى ئەنجامە لە پێش پرۆسەى هەڵبژاردنەوە.
واتە تۆ پێش ئەوەى بچیت بۆ دەنگدان بەشێک یان بەشێکى زۆى دەنگەکان
ئامادەکراون لە شوێنى دیاریکراودا ، لە وولاتو
ناوچەیەکیشدا کە میلیشیا دەسەلاتدار بێتو
ێندوقەکانى دەنگدان وهێنانو
بردنیانو
سەرپەرشتى کردنیان لەسایەى چەکدارانى ئەم میلیشایانەوە زامن بکرێت
جا هەر ناوێکیان هەبێت لە چەشنى " ئەمن، پۆلیس، سوپا" ناتوانیت
لایەنى کەمى نەزاهەت لەم هەلبژاردنانەدا بپارێزیت. من پیش
هەلبژاردن بە ماوەى یەک مانگ زیاتر وتاریکم نوسى ئەوەم ڕاگەیاند،
کە هەلبژاردنێک لە ئارادانیە و
لەپێشەوە دیارە کە بردنەوە بۆ دەسەلاتدارانە. ئەوەى کە لیستى
کوردستانى تەزویرى کردوە لەمەدا گومانێک نییە. هیچ لیکۆلینەوە
تەحقیقیکیش ناتوانیت ئیسپاتى بکات چونکە ڕیگاو کەناڵەکانى تەزویر
لە لایەک هێجگار زۆرو فراوان، بەهۆى هەلومەرجى سیاسى مەوجودەوە،
لەلایەکى دیکەشەوە جانبى فەنىو
بەرێوەبردنى ئەم پرۆسەیە بەشێوەیەکى هێجگار فراوان دەرگا دەکاتەوە
بۆ تەزویرکردنى دەسەلاتداران. بەتایبەت کە ئەوان هەم هیزو هەم
پارەو هەم میدیایان لەبەردەستدایەو
داپۆشینى تەزویر تارادەیەکى زۆر ئاسان دەکاتەوە.
بەرگرتن یان کەمکردنەوەى تەزویر تا رادەى نۆرمالو
ئاسایى خۆى واتە وەک ئەوەى لە زۆرەى زۆرى وولاتاندا دەکرێت.
پەیوەندى ڕاستەوخۆى هەیە بە گۆرینى دەسەلاتو
یاسایەکەوە کە لەکوردستان دەڕواتە پێشەوە. ئەگەر نا ئەو تەزویرە
فراوانە هەمیشە بەشێک دەبیت لە پرۆسەى هەڵبژاردنەکان.
هاوپشتی :. نهوشیروان مستهفا بهشداری دانیشتنهکانی
پهرلهمانی نهکردو قسهی ئهوه ههیه که دهستی لهکار
کێشاوهتهوه له لیستهکهی، ئهمه چۆن دهخوێنیتهوه؟
سامان کەریم: جاریکى دیکە جەخت بکەمەوە سەر ئەوەى، کە ئیتر
چەمکى " نوینەرانى خەلک" و لکاندنى بە ئەندامانى پەرلەمانەوە
ئیدعایەکى بێ بناغەیە، چونکە خەلک ئەگەر نوینەرى خۆى هەلبژیریت
بەئاسانى و بەبێ هۆیەکى زۆر رۆشنو
جێگاى قبولى گشتى لێى ناگەریت کە واز لە نوینەرایەتییەکەى بهێنیت.
بەهەرحال ئەو نەچوە دانیشتنى یەکەمو
وازى لە پەرلەمانیش هێناوە وەکو هەواڵەکان ڕادەگەیەنن، واتە ئیستا
ئەندامێکى لیستى گۆران نییە لە نێو پەرلەماندا. ئەمە خالێکە کە
پێویستە بۆخەلکى کوردستانو
ئەوانەى دەنگیان بەم لیستە داوە جێگاى لیپرسینەوە وە لەهەمانکاتدا
بیرکردنەوەبیت. بیرکردنەوە لە گشت چچوارچیوەى سیاسى سیستەمى
هەلبژاردنو
پەرلەمانىو
لەهەمانکاتدا بیرکردنەوە لە شێوازى هەلبژاردنى داخراو دەنگدان
بەلیست نەک بە ئەفرادەکان... ئەمە هەم کۆسپیکى گرێیى گشت سیستەمى
پەرلەمانى نیشان دەدات لەبەرانبەر سادەیى سیتسەمى شوراییدا وە لە
ئاستى تەکتیکى هەلبژاردنیشدا گشت کەموکورییەکانى دائیرەى
هەلبژاردنى داخراو دەنگ بەرەنگو
لیستەکان ئاشکرا دەکات... بۆیە پیش ئەوەى وەلامى پرسیارى ئیوە
گرینگ ئەوەیە خەلک بیرکردنەوەى بێتە سەر مەسائیلە ریشەییەکان.
جا ئەوەى نەوشیروان مستەفا بۆچى دەستى کێشاوەتەوە راستیەکەى بچن
لەخۆى پرسن، پیم وانییە زانینى وەلامى ئەم پرسیارە هیچ مەسەلەیەک
رۆرشن بکاتەوە کە پەیوەندى بە خەڵکەوە هەبیت. |
