hkkurdistan.org
گفتوگۆی بڵاوکراوەی ئۆکتۆبەر لەگەڵ خەسرەو سایە
ئۆکتۆبەر: بەهۆی بەرزبونەوەی خێرای نرخی دۆلارو داشکانی بەهای دیناری عێراقیەوە، شلەژانێکی خێرا لەبازاڕەکانی عێراق و هەرێمدا پێکهاتوە. لەم بارەوە باس لەوەدەکرێ کەئەم شلەژان و داڕمانەی نرخی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا بۆ ئەو گۆرانکاریانە دەگەڕێتەوە کەلە پۆستەکانی بەرپرسیارێتی بانکی مەرکەزی عێراقدا، لەلایەن حکومەتەکەی عەلی زەیدەیەوە دەستی بۆبراوە، هەشە پێیوایە کەڕێژەی دۆلار لەبازاردا کەم بۆتەوەو خواست لەسەر دۆلار زیادی کردووە.. بەرای ئێوە ڕیشەی ئەم دۆخە لەکوێدایە؟ تاچەند داشکانی نرخی دینار پەیوەندی بەوگۆرانکاریانەی حکومەتی عێراق ومەسەلەی خواست و خستنەڕووی دۆلارەوە هەیە؟
خەسرەو سایە: سەرەتا دەبێ ئەوە ڕاستبکەینەوە کە لەم شڵەژانەدا ئەوە نرخی دۆلار نیە کە بەرزبوەتەوە و بەهۆیەوە نرخی دیناری عێراقی داشکاندبێت، چونکە بەڕزو نزمکردنی بەهای دۆلار لەبنەڕەتەوە پەیوەندی بەبازاڕی جیهانی و ئەو مەنزومە دراوەی جیهانەوە هەیە کە دۆلار تێێدا مەرکەزە وهەژمونی هەیە. واتە دۆلار کاتێک دەتوانین بلێین کە نرخەکەی زیادوکەمی کردووە کە لەبەرامبەر دراوە جیهانیەکانی وەک، یۆرۆ، پاوەند، یەنی ژاپۆنی ودراوی چینیدا گۆڕانی بەسەردا هاتبێت، کەئەمەش ڕاستەوخۆ وەک دەرکەوتە و بەرئەنجامێک لەڕودانی ئاستی پاشەکشە وگەشەی ئابوری لەم ولاتانەدا، بەگشتی و ڕێژەی پەرەسەندن و داشکانی ئاستی پەرەسەندنی ئابوری ئەمریکادا، بەتایبەتی دەردەکەوێت. بۆیە ئەو شڵەژان وداشکانەی کە ڕووی لەدیناری عیراقی کردووە، ڕاستەوخۆ پەیوەندی بەبازاری ناوخۆی عێراق وڕۆڵی حکومەت ودەخاڵەتی دەوڵەت لەدۆخی ئابوری کۆمەڵگادا، بۆ بەدیهینانی ئامانجێکی دیاریکراو سەری هەڵداوە. بەواتایەکی تر ئەوە حکومەتە کە نرخی دیناری شکاندووە لەبەرامبەر دۆلاردا، ئەمەش بۆ دوو ئامانج ومەبەست: یەکەمیان پڕکردنەوەی کەمهێنانی بۆدجە وخەرجیەکانی دەوڵەتە و دوەمیان بۆ کۆکردنەوەی سیولەی نەقدیە بەدینار تا خەرجیەکانی دەوڵەتی پێ پڕبکاتەوە. ئەمە لەکاتێکدایە کەحکومەت بەهۆی دۆخی جەنگ وداخستنی گەروی هورمزەوە ڕوبەڕوویی کەمبوونەوەی داهاتی نەوت، بەڕیژەی ٦ تریلیۆن دۆلار بۆتەوە، یانی بەهۆی کەمبونەوەی هەناردەکردنی نەوتەوە بەڕێژەی ٣ ملێۆن وچەند سەدهەزار بەرمێل نەوتی ڕۆژانەوە بۆ ٢٥٠ تا ٣٠٠ هەزار بەرمیل ڕۆژانە. بەمەش توانای کۆکردنەوە وبەدەستخستنی ڕێژەی دۆلاری پێویست لەداهاتی نەوتەوە لەدەست داوەو توانای خستنەبازاڕی دۆلاری لەدەستداوە، کە بەر لەجەنگ دەیتوانی لەڕیگای خستنەڕوو (بەبازاڕکردنی) ٢٠٠ بۆ ٢٥٠ ملیۆن دۆلار ڕۆژانەوە، هاوسەنگی نرخی دینارو دۆڵار بەئاستێک هاوسەنگ بکا وجۆڵەی بازرگانی و هێنان و بردنی کاڵاکان بەدەستەوە بگرێت و لەئەنجامدا هەموو ئەو نەختینە پێویستەش کە بەدینار لەئارادایە کۆبکاتەوەو وەڵام بەبودجەو خەرجیەکانی حکومەتی پێبداتەوە. کەوایە هۆکارەکە سیاسەتی حکومەت و دەخاڵەتی دەولەتە لەم کێشەیەدا، ئەگەر هەر هۆکارێکیتر هەبێت، لەوانە گۆڕانکاریەکی ئیداری لەبانکی مەرکەزی عیراقدا، وەیان هۆکاری گۆرانکاری لەڕێژەی داواو خستنەڕووی دراودا ڕویدابێت، لە سێبەری سیاسەتەکانی حکومەت و ئەو دەخاڵەتەی کەکردویەتی ڕۆڵیان گێراوە.
ئۆکتۆبەر: ئیوە وەک هۆکارێکی سەرەکی لەپەیوەند بەم شلەژانەی بازارێ دراوەوە، ئاماژەتان بۆ دەخاڵەتی حکومەت و سیاسەتەکانی کرد، ئەگەر بکرێ زیاتر ئەمە ڕوون بکەنەوە. واتە چۆن حکومەت خۆی هۆکاری دابەزینی نرخی دینارە بەرامبەر بەدۆلار؟
خەسرەوسایە: سەرەتا ئەوە بڵێم کە داشکانی نرخی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا، لەئێستادا گۆشەیەکە لەو سیاسەتە چاکسازیەی کە کابینەکەی عەلی زەید بەناوی سیاسەتی چاکسازیەوە، لەسەربنەمای گۆڕینی “بودجەی بڕگە” بۆ “بڕگەی بەرنامە” بڕیاری لێداوە. بەپێی ئەم سیاسەتە چاکسازەیە تازەیە، ڕیکخستنەوەی دارایی وداهاتی حکومەت و دیاریکردنی بودجەی ساڵانەو بەش بەشکردنەوەی بۆ کەرتەکان لەهەرمانگێکدا، لەسەر بنەمای “ڕێکخستنەوەی هەموو بەشەکانی کەرتی خزمەتگوزاری و ئاوەدانکردنەوە و موچەی فەرمانبەران و ئەو پڕۆژانەیە کە بۆ ئەم بوارە دادەنرێت. ئەمە لەکاتێکدایە کە عەلی زەیدی ئەو ڕاستیە دەبینێت کە لەلایەک نزیکەی ١١ ملیۆن موچەخۆر هەیە کەدەبێ مانگانە موچەیان بۆ دابین بکرێ و لەلایەکی تریشەوە لەگەڵ کەرتێکی فراوانی خزمەتگوزاریەکانی وەک گەیاندن، ئاو و کارەبا، ڕیگاوبان، تەندروسی وپەروەردە و .. لەپاڵ خەرجیکی زەبەلاحدا، کە بۆ دامودەزگا وبەریوەبەرایەتیەکانی حکومەت و پەرلەمان وهێزی چەکدار و.. سەرفدەکرێ بەرەو رووە و هەموو ئەمانەش تەخسیسکردنی زیاتر لە٦٢٪ی ڕێژەی بودجەی ساڵانەی ولاتی پێویستە. هەربۆیە ناوەڕۆکی چاکسازیەک کە عەلی زەیدی و کابینەکەی بڕیارە پەیرەوی لێبکات بریتیە لە کەمکردنەوەی بودجە و تەقلیسکردنی کەرتی خەدەمات وخەرجیەکانی دەوڵەتە، وەک پێشینەیەکیش لە بردنەپێشەوەی ئەم سیاسەتەدا و بەتایبەتیش بۆ وەڵامدانەوەی خێرا بەو دۆخە نالەبارەی کەجەنگ لەناوچەکەدا بەسەر ئابوری عیراقدا سەپاندویەتی، دەستبردنە بۆ داشکانی نرخی دینار، جیخستنی سیستمی ئەسیکۆدا و بەرزکردنەوەی ڕێژی باجەکان بۆ ئاستی لە١٥-١٧٪، لەژێر ناوی کاڵای ناپیویست وجوانکاری و کارەبایی..دا
ئەگەر زیاتر ڕونکردنەوە بدەم ئەوا عێراق وەک وڵاتێکی بەرهەمهێنی نەوت و گاز و مەوادی ژێرزەوی لەبازاڕی جیهانیدا شوێنی گرتوەو ئابوریەکەی راستەوخۆ لەژێر هەژمونی دۆلاردایە، لەدەورانی ئاساییدا لەڕیگای بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی ٣ بۆ ٤ ملیۆن بەرمیل نەوتی ڕۆژانەوە، کە تەخمین کراوە هەر بەرمیلێک لەسەرو ٦٠ دۆلارەوە بفرۆشرێ وبودجەی ساڵانەی ١٩٩ ترلیۆن دیناری وەک سەرمایەی پیویست لەدەرەوە بەدۆلار بۆ بازاڕی ناوخۆ سەرەو ژێر بکا و داهات و بودجە سالانەی خۆی زامن بکات. لەم چوارچێوەیەدا و تا ئەو جێگەیەی بە جوڵەو ڕێژەی خستنەڕووی دراوەوە لەبازڕی ناوخۆدا دەگەڕیتەوە، بانقی ناوەندی عێراق بەپێی سیاسەتێک لە”پەنجەرەی سەرفەوە”-( نافذە الصرف)، ڕۆژانە بڕێک دۆلار دەخاتە بازارەوە، کەتائیستا ڕۆژانە بە ڕێژەی ٢٠٠ بۆ ٢٥٠ ملیۆن دۆلار بووە، تا لەم ڕێگایەوە هەم هاوسەنگی نێوان نرخی دۆلار لەبەرامبەر بەدیناردا، کە بەرەسمی دەورانێک بە ١٢٢ هەزار ودەورانێکی تر بە١٣٢ هەزار دیاریکردوە، ڕابگرێ وهەم بتوانێت ئەڵقەکانی بازرگانی وجوڵەی دراو و هەناردەکردن و هاوردەکردنی کاڵا پیویست و کەمالیەکان، بەوجۆرەی کە “نرخی ڕەسمیە” ڕابگرێ وجوڵەیان پێبکات، تائاستی گەیاندنی بۆ بەردەم بەکاربەران. بەڵام کاتێک ئەم سیستمە بەهەر هۆیەکەوەبێت بەرهەمهێنان و ناردنەدەرەوەی نەوت توشی تێکچون یان راوەستان ببێت، وەک ئەوەی کە لەرودای جەنگی ناوچەکەو داخستنی گەروی هورمزدا لە بەرچاومانە، ئەوا کەمهێنان وئاستەنگیەکی گەورە لەبەردەم داهاتو بودجەی حکومەتدا پێکهاتووە. ئەمە لەکاتێکدایە کە لەسەردەمانی ئاساییدا بودجەی تەخمینکراوی عێراق ساڵانە ٦٠ بۆ ٦٢ ترلیۆن دینار هەرخۆی کەمی هێناوە و لەدۆخی ئیستاشدا بۆ ڕێژەیەکی زۆر زیاتر هەڵکشاوە. جا بۆ وەڵامدانەوە بەم کەمهێنان و ئاستەنگیە، بانقی ناوەندی لەڕێگەی پەنجەرەی سەرفی دۆلارەوە بڕی خستنەڕووی دۆلار لە بازاڕەکانی ناوخۆدا ڕێژەکەی کەم بکاتەوە و ئەو هاوسەنگەیە کەهەبوە بگۆڕێ بۆ داشکانی نرخی ڕۆژانەی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا تا بتۆانێت زۆرترین ڕێژەی دینار بەکەمترین ڕیژەی دۆلار لەدەستی حکومەتدا کۆبکاتەوە و هەم کێشەی کەمی نەختینە(سویلەی نەقدی بەدینار) و هەم ئەو کەمهێنانەی کە لەبودجەدا توشی بوە بەهەر ڕادەیەک پڕ بکاتەوە. ئەمە لەکاتێکدا کەحکومەتی عیراق لەگەڵ کێشەی کەمی کارەبا، خانوبەرەو کەمی شوینی نیشتەجێبوون، دابینکردنی مانگانەی ٥ بۆ ٧ ملیار دۆلار بۆ دانی موچەی موچەخۆران، کەمی غاز وبەنزین .. بەرەوڕووە. بەمجۆرە حکومەتی عێراق بۆ وەلامدانەوە بەم کێشانەو کەمی بودجەی بەردەست، ڕیگای داشکانی نرخی دیناری گرتۆبەر، بەبڕوای من ئەمە جەوهەری ئەو شڵەژانەیە کە رویکردۆتە بازاڕەکانی کاڵاو دراو چ لەعێراق وچ لەهەرێم.
ئۆکتۆبەر: وا دەهاتە بەر چاوکە بەهای دینار لەبەر ڕۆشنایی دانوسانەکانی نێوان ئەمریکاو ئێران جێگیر وگەشانەوەیەک بەخۆیەوە ببینی، بەڵام لەئێستادا ئێمە لەگەڵ دۆخێکی تەواو پێچەوانەدا بەرەوڕووین .. تاچەند دۆخی ناوچەکەو ئەو ناکۆکی و بارگرژیەی لەنێوان ئەمریکاو ئیراندا هەیە کاریگەری لەسەر دۆخی ئابوری عێراق بەگشتی و نرخی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا هەیە؟
خەسرەو سایە: بەدڵنیایەوە دۆخی نائارامی ناوچەکە و بارگرژیەکانی نێوان ئەمریکاو ئێران ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بازاڕ وئابوری عێراق هەیە. هەروەک ئاماژەم پێکرد ڕاوەستان و کەمبونەوەی بەرهەمهێنان وهەناردەکردنی نەوت، بەهۆی داخستنی گەروی هورمزەوە ئابوری عێراقی گیرۆدەی شەلەلی کردو دەوڵەتی لەگەڵ کەمهینانێکی قورسی بودجەدا بەرەوڕوکردۆتەوە. دانوسانەکانی ئێستای نێوان ئێران و ئەمریکا کەهێشتا ئەنجامێکی ئەوتۆی لەکردنەوە و ئاساییکردنەوەی گەروی هورمز وگیرانەوەی ئەمنیەت بۆ ناوچەکە لێ سەوز نەبووە، هەر بەو ئاستەنگی وکەمهێنانەی سەرمایەی پیویست بۆ بودجە و ئەو دۆخە نالەبارەی کەلەئارادایە دەمێنیتەوە.
بەلام سەرەڕای ئەو دۆخەی کە لە ناوچەکەدا هەیە، ئابوری عێراق وەک ئەوەی لەکۆمەلگای دوای جەنگدایە و هێشتا لەئاسەوارەکانی هەردوو جەنگی کەنداو، ١٩٩١-٢٠٢٣ دا دەرنەچووە وژێرخانی ئابوری سازنەدراوەتەوە، هاوکات خودی ئەوەی کە هێشتا بەرهەمهینانی نەوت هەر بەو ئاستە نزمە لەئامڕازو ئاستی ئەو تەکنۆلۆژیایانە دەچەرخێت کەهەبووە، یانی تەکنۆلۆژیای نوێ نەچۆتە بواری بەرهەمهێنانەوە، بەپێویست ئاستی بەرهەمداری و توانای پەرەپیدانی ئابوری نەوت وگاز ومەوادی ژیر زەوی، لەچاو پەرەسەندنی دانیشتوان و گەورەبونەوەی شارەکان، لەگەڵ ناکۆکیەکی بنەرەتی بەرەوڕووکردۆتەوە، کەخۆی لەکەمی داهاتو ئاستی بودجەی پیویستی ساڵانەدا، لەقەیرانێکی بەردەوامدا ڕاگرتوە. ئەوەی کەچاودێران باسی دەکەن، ئەوەیە کە ئابوری عێراق بۆئەوەی پێبنێتە قۆناغیکی پەرەسەندن و تەوژمیک لەڕوتێکردنی سەرمایەی دەرەکی پێویستی بەوەیە کە ڕۆژانە لانی کەم ٨ ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەم بهێنێ، ئەمە لەکاتێکدایە کە ئاستی تەکنۆلۆژیا وهۆیەکانی بەرهەمهینانی نەوت وگاز ومەوادی ژێر زەوی ئەم توانایەی نیە. لێرەوەیە کە هەموو کابینەکانی حکومەت لەوانەش حکومەتەکی عەلی زەیدی ناچارکردوە بەگرتنەبەری سیاسەتێکی ئابوری بەناوی چاکسازیەوە، تا بەسەر ئەم ناکۆکیەو دەرچون لەئاستەنگی و ئاسەوارەکانی بگرێتەبەر.
ئۆکتۆبەر: بەپێی بۆچونی چاودێرانی ئابوری ئەو ڕایە هەیە کە ئەو داشکانە کە لەنرخی دیناردا سەری هەڵداوە کاتیە، گەرچی هێشتا دیار نیە لەچ ئاستێکدا ڕادەوەستێت، بەتایبەتیش هەیە پێیوایە کە ئەگەری داشکانی زیاتری نرخی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا زیاتر بڕوات.. ڕای ئێوە لەمبارەوە چیە؟ ئایا پێتانوایە ئەم ناجێگیریەی نرخی دینار تاماوەیەکی زۆرتر درێژە بکێشێت؟
خەسرەو سایە: سەرەتا ئەوە بڵێم کە بەگشتی کێشەی دەوڵەتی عێراق بەتەنها ئابوری نیە، بگرە کێشەیەکی سیاسی و ئەمنیە، حکومەتێک کە لەدەستەوتاقمێکی مافیایی ومیلیشیایی بەناوی دیموکراسیەوە، فەرمانڕەوان، حکومەتێک کە سەراپا لەفەسادو تاڵانچیتیدا غەرقە وبەشی زۆری داهاتی ولات دەچیتە قوڕگی میلیشیا چەکدارەکان و هەمو ئەو کۆمپانیایانەوە کە سەرانی ئەم دەستەوتاقمانە لەپشتیەوە راوەستاون، بەدلنیایەوە نەک هەر بە “سیاسەتی چاکسازی” کابینەکانی حکومەت چارەسەر ناکرێت، بگرە خودی حکومەت و سیاسەتەکانی گۆڕیوە بەفاکتۆرێکی سەرەکی لەخراپبونی دۆخی ئابوری عێراق وسەپاندنی ئەو شڵەژان وناجێگیریەی بازاڕو ئەو داشکانانەی کە ساڵ لەدوای ساڵ بەسەر نرخی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا دێت. بۆیە ئەگەر لەبنەرەتەوە قسەیەک لەگەشەو پەرەسەندنی ئابوری عێراق بکەین، تەنانەت لەڕوانگەی بۆرژوازی و دەوڵەتە جێکەوت و ناسراوەکانی دونیاوە لەئابوری عیراق بڕوانین، ئەوا دەبێ لەپێشدا ئەم حکومەتەو ئەم شیوازە لەدەسەلات کەنار بخرێت. ئەگینا دەسەڵاتداران و بانقە مەرکەزیەکەی لەڕیگای پەنجەرەی سەرفی دراوەوە بەپیی ویستی خۆی و بەرژەوەندیە ڕۆژانەییەکانی یاری وگەمە بەنرخی دینارو هەر دراوێکی تردەکات. هەربۆیە دەستبردن بۆ داشکانی نرخی دینار وەک هەنگاوێکی شاراوەو خۆڵەمێشی لەسیاسەتە ئابوریەکانی دەستەی فەرمانڕاوەی عیراقدا دەمێنیتەوە. ئەوەشی کە تاچەند ئەم داشکانە لەئاستیکدا جێگیر دەبێت، بەرای من پەیوەستە بەئەنجامەکانی ڕێکەوتنی نێوان ئێران وئەمریکا وئاساییبونەوەی دۆخی هورمزو ئەمنیەتی ناوچەکەوە. بەڵام هەروەک ئەوەی ئاماژەکان پێمان دەڵێت ئەگەری ئاساییبونەوەی دۆخی ناوچەکەو کرانەوەی هورمز کاتی دەوێت، تا بابەتی بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوت بچیتەوە دۆخی جارانی. بۆیە مەسەلەی هەلكشان و داکشانی نرخی دینارو دۆلار، هەمیشە لەبەردەم مامەڵەو بریاری حکومەتدا دەمینیتەوە و ناجیگیربوونی نرخی دینار وسەرهەڵدانی شلەژانی بازاڕ، وەک حالەتێکی بەردەوام دەمێنیتەوە. هەروەک لەساڵانی پێشوتردا بینیمان کەچۆن نرخی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا لە١٢٢ هەزارەوە گۆڕدرا بۆ ١٣٢ هەزارو بۆماوەیەک جیگیرکرا. بەکورتی ئەگەر بڵێم دۆخی سیاسی و ئەمنی و ئابوری ناوچەکەو عێراق پێماندەڵیت کە حکومەتەکەی عەلی زەیدی ناچارە بەوەی کە جارێکیتر پێناسەی نرخی دینار بکاتەوە و بۆ گەیشتن بەئامانجەکانی کە باسمانکرد، نرخێکی تازە بۆ دینار لەبەرامبەر دۆلاردا ڕەسمی بکاتەوە. بۆنمونە لە ١٣٢ هەزارەوە بۆ ئاستی ١٤٠ بۆ ١٤٥ هەزار دینار لەبەرامبەر هەر ١٠٠ دۆلارێکدا، جێگیر و ڕەسمی بکاتەوە. هەرچۆنێک بێت ئەم دۆخە ڕیگەنادات کەنرخی دۆلار بەرامبەر بە١٣٢ هەزار وەک جاران بمێنێتەوە.
ئۆکتۆبەر: لێکەوتەکانی ئەم شڵەژانە لەهەڵکشان و داکشانی نرخی دینار بەرامبەر بەدۆلار، بۆسەر ژیانی خەڵک چی دەبێت؟ دەبێ ئەوان چی بکەن تا کاریگەریە زیانبارەکانی لەسەر ژیان و گوزەرانیان کەم بکەنەوە؟
خەسرەو سایە: بەدڵنیایەوە ئەم شڵەژانەی بازاڕو ئەم داشکانەی نرخی دینار، ڕاستەوخۆ لێکەوتەو کاریگەری زیانباری دەبێت بەسەر ژیانی هاوڵاتیان بەگشتی و خەڵکی کرێکارو موچەخۆران و بەدیاریکراویش ئەوان لەگەڵ شەپۆلێکی تر لەگرانی و بێکاری بەرەوڕوودەکاتەوە. واتە بەهاتنەخوارەوەی نرخی دینار لەبەرامبەر دۆلاردا، کاڵاکانی پێویست بەژیانی خەڵکەوە نرخیان بەرزدەبێتەوە و توانای کڕینیان کەم دەکاتەوە. بەرادەیەک کە ئیتر ئەو موچەو کرێیەی کە کرێکاران و موچەخۆران ڕۆژانەو مانگانە وەک داهات دێتەدەستیان ناتوانێت ئەو بڕەی کە لە گۆشت ونان وخۆراک و پۆشاک … کە جاران بەو داهاتو موچەیە بەدستیان دەهێنا، بەدەستبهێنن و بەمجۆرەش لەگەڵ هەژاری وبرسێتی و نەبونی و سکهەڵگوشین، بەرەوڕوو دەبنەوە. لەلایەکی ترەوە ئەم داشکانەی نرخی دینار، نرخی بەنزین و سوتەمەنی وگەیاندن وپەیوەندی (ئەنتەرنێت) زیاد دەکات و دیسانەوە بارقورسیەکی زیاتر بەسەر ژیانی خەڵکی کەمدەرامەتدا دەسەپێنی وئەوان بۆ پڕکردنەوەی ئەم قورسایی و گرانیەی کاڵاکانی بژێویان ناچار دەبن بەوەی مل بەکاری زۆرتر وچەند کاری بدەن تا باری قورسی سەر ژیانیان سوک بکەنەوە. لەسەرێکی تریشەوە بە تەقلیسی خەرجیەکانی حکومەت و بەریوەبەرایەتیەکان، بێکاری ڕوو لەزیاد بون دەکاو مونافەسەی کرێکاران بۆ بەدەستهێنانی فرسەتی کار تونددەکاتەوەو ئەوان ناچاردەکات کە بەموچەی کەمتر لەجاران کاربکەن.. جگە لەمانەش ناجێگیری لەنرخی دیناردا دڵەراوکێ و خراپی باری دەرونی کۆمەڵایەتی دەسەپێنێ و پەرە پێدەدا و بەئەکیدی ڕێژەی تاوان و هەڵوەشانەوەی خێزان و هەڵکشانی ژیانی زگورتی پەرە پێدەدات…
لەبارەی ئەوەشەوە کەدەبێ خەڵک چی بکات بەرامبەر بەم دۆخە، بەپلەی یەکەم دەبێ خەڵکی کرێکارو زەحمەتکێش وموچەخۆران بەتایبەتی ئەو ڕاستیەییان لەبەرچاوبێت کە تا ئەم حکومەتەو دەستەو تاقمەکانی لەسەرکاربێ وموقەدەراتی خەڵکیان لەدەستدابێت، دەبێ چاوەڕوانی هەمووشتێک بکەن، بۆیە خەبات بۆ ڕوخان و وەلانانی ئەم دەسەڵاتەو هێنانە سەر کاری حکومەتێک کەلەدەستی نوێنەرانی هەڵبژێردراوی خەڵک خۆیاندا بێ و هەرخۆیان سیاسەت و ئابوری و داهاتی کۆمەڵایەتی بەدەستەوەبگرن وبیخەنە خزمەت ژیانو گوزەرانی خۆیانەوە، یەکەمین هەنگاوە لەسەر ڕێگای دەربازبون لەم دۆخەو هەموو ئەو گەمەیەی کە دەسەلاتداران بەژیانی هاوڵاتیانەوە دەیکەن.
بەڵام تاکاتێک ئەم هەنگاوە نەنراوە لەلایەن خەڵک و بزوتنەوە ناڕەزایەتیە جەماوەریەکانەوە، ئەوا خەبات لەدژی گرانی و بێکاری و بۆ باشکردنی بژێوی، هێنانەمەیدانی هێزی فراوان و یەکگرتوانەی جەماوەری خەڵکی پێویستە. بزوتنەوەیەک کە خواستی زیادکردنی موچە بەپێی گرانبونی نرخی کاڵاکان وداشکانی نرخی دینار، دەستراگەیشتنی هاوڵاتیان بە خزمەتگوزاریەکانی ئاو و کارەبا، هاتوچۆ و خانوبەرە، پەروەردەو تەندروستی.. بەنرخێکی گونجاو لەچاو کرێی کرێکاران و موچەخۆراندا، کار یان بیمەی بێکاری … کردۆتە سەرلەوحەی خەباتی خۆی. لەیەک وتەدا خەبات بۆ بەرزکردنەوەی موچە و دابینکردنی لانی کەمی بژێوی لەلایەن حوکمەتەوەو سەپاندنی سیستەمی بێمە کۆمەڵایەتیەکان بەخەباتی جەماوەری، تەنها وەلامێکە کە پێگەی ژیان و بژێوی و خەباتی خەڵکی زەحمەتکێش بەرەو ئاستێکی باشتر بگوێزیتەوە.
