سەبارەت بە گرفتی مووچەی مووچەخۆرانی کوردستان

گفتوگۆ لەگەڵ خەسرەو سایە سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حزب 

ئۆکتۆبەر: بەدوای سەردانەکەی مەسرور بەرزانی بۆ ئەمریکاو ئاشکراکردنی گریبەستە نەوتیەکان، دواتریش نامەکەی وەزیری دارایی عێراق، تەیف سامی، ڕاگرتنی موچەی موچەخوارانی هەرێمی لێکەوتەوە. لە ئێستاشدا، پرسی موچە بۆتە بابەتێک بۆ سەرهەڵدانی ناکۆکی و مشتومڕێکی گەرمی نیوان هەردو حکومەتی هەولیرو بەغدا. بەرادەیەک دوای چەندین جار هاتوچۆی وەفدی هەرولا و کۆبونەوە و قسەکردن لەسەر “ڕەشنوس”ی یەکتر، کەچی هێشتا هیچ ئاسۆیەک بۆ ڕێکەوتنی نیوانیان نیە، سەرهەڵدانی ئەم ناکۆکی و ئەو دۆخە بۆ چی دەگەرێتەوە؟ لەکاتێکدا هەردولا پێشتر لەسەر پرسی موچە و شایستەداراییەکان واژۆی ڕیکەوتنێکیان کردووە؟ ئایا ئەم دۆخەی کە هاتۆتە کایەوە هیچ پەیوەندی بەڕوداوەکانی ناوچەکەوە هەیە؟

خەسرەو سایە: ئەگەر لەبەشی کۆتایی پرسیارەکەوە دەست پێبکەم، بەدڵنیایەوە، سەرهەڵدانی ئەو ناکۆکی و تەنگژەو مشتومڕەی کە بەم دوایانە لەنێوان هەولێرو بەغدادا، هاتۆتەکایەوە و خۆێ لە “پرسی موچە”وە ئاڵاندووە، ڕاستەوخۆ لەژێر کاریگەری ڕوداوەکانی ناوچەکە و گۆڕانکاری لەهاوکێشەی هێزەکاندا بەگشتی و بەتایبەتیش وەک کاردانەوەیەک لەبەرامبەر ئەو گرێبەستە نەوتیانەدایە کە مەسرور بارزانی لەگەڵ کۆمپانیا ئەمریکاییەکاندا واژۆی کردووە. واتە دۆخکە بەرلەوەی مەسەلەی نەدان و دواخستنی موچەبێت، بەرئەنجامی تێکدانی ئەو هاوسەنگیەیە لەپەیوەندیەکانی نێوان هەرێم و بەغدادا، کەلەلایەن پارتی و حکومەتەکەیەوە بەڕاگەیاندنی گرێبەستە نەوتیەکان وبەبێ گەرانەوە بۆ بەغدا دەستی بۆبرا.

لەم بارەشەوە ئەگەر بەکورتی بڵێم: بەدوای ڕوخانی ڕژێمی ئەسەدو شکستێک کە “بەرەی مقامەوەمەت” و ئێران لەعێراق و ناوچەکەدا خواردیان، هاوکات فراوانکردنەوەی جەنگی غەزە لەلایەن ئیسرائیلەوە بۆسەر ئێران و بەشداری عەلەنی و ڕاستەوخۆی ئەمریکا لەهێرشەکاندا.. لەلایەک پایەکانی سیستەمی دەسەڵاتدارێتی لەعێراقدای بەگشتی لەگەڵ ئەگەری گۆرانکاری بەرەوڕوو کردەوە و لەلایەکیتریشەوە، ڕیزی ئەحزابی شیعەو هێزە میلیشیاییەکانی هاوپەیمانی ئێرانی لاواز و سنوردارکردەوە. لەسایەی دۆخیکی ئاوادا پارتی حسابی لەسەر ئەوەکرد کە هاوکێشەی هێزەکان بەقازانجی پێگەی خۆی گۆراوەو دەتوانێ هەم بەر بەڕەوتی ئەو فشارانە بگرێ کە لەدوای تەواوبونی شەڕی داعشەوە لایەنە شیعەکان لەسەر حکومەتی هەرێم دایان ناوە و هەم جارێکیتر توانای “ئازادی مامەڵەکردن” بەنەوت و فرۆشتنی بە کۆمپانیاکان و واژۆکردنی گرێبەست لەگەڵیاندا، هاوشێوەی سەردەمی “ئابوری سەربەخۆ” بەبێ حسابکردن بۆ بەغدا، بەدەستبهێنیتەوە.

لەوەش زیاتر خودی ئەوەی کە لەسایەی گۆرانکاریەکانی ناوچەکەدا و هەوڵی دەوڵەتان بۆ بەدەستەوەگرتنی مەسەلەی کورد و گەڕانەوە بۆ پارتی وڕۆڵی حکومەتی هەرێم چ لەمامەڵەکردن بەکێشەی کوردەوە لەسوریاو چ لە”بردنەپێشەوەی “پرۆسەی ئاشتیەکەی” نێوان پەکەکا وتورکیادا.. پێگەی پارتی بەئاستێک ڕوو لەسەر بردبوو. هەموو ئەمانەش لەحساباتی پارتیدا ئەوەی لێخوێندرایەوە کەدۆخەکە بەرەو روخانی کۆماری ئیسلامی دەچێ وئەمەش هاوسەنگی هێز لەدژی بەغدا ولایەنە شیعەکان دێنتەکایەوە، هەروەها پارتی لەکەنار ئەمەشەوە وای دەبینی کە ئەمریکاو دوڵەتانێکی وەک بەریتانیاو فەرەنسا، بەگەرمی لەسەرهەڵدانی هەر گرژی و ناکۆکیەکی نێوان هەولێرو بەغدادا لەپشتی ڕادەوەستن و دەبنە فشار بەسەر حکومەتی عێراقەوە.

گرێبەستە نەوتیەکان لەگەڵ کۆمپانیا ئەمریکایەکانداو گوێزانەوەی پرۆسەی واژۆکردنەکەی بۆ خودی ئەمریکا، دەرهاویشتەیەکی ئەم حسابات و خوێندنەوەیە بوو کەپارتی بۆ دۆخەکە کردبوی. بەڵام لەبەرامبەردا، نامەکەی وەزیری دارایی عیراق، تەیف سامی، دۆخەکەی پێچەوانەکردەوە و حساباتەکەی پارتی ڕاکێشایەوە نێو دەورەیەکیتر لەدانوسان و هێنانوبردنەوە لەسەر پرسی مووچە.

بەگشتی ئەمە ئەو دۆخەو ئەو چوارچیوەیەیە کە ناکۆکیەکانی هەردوو حکومەتی قوڵتر کردۆتەوە وجەولەی دانوسان وگفتوگۆکانی زیاتر کردوەو ئەگەری ڕێکەوتنی دورخستۆتەوە، کە دیارە بەدوای خۆیدا چارەنوسی موچەو سەرفکردنی لەنادیاریدا دەهێڵێتەوە. بەواتایەکیتر حکومەتی عیراق ئەمجارە فشارو داواو مەرجەکانی لەهەرێم لەجەوهەردا ڕووی لەوەیە کە بەیەکجاری کەیسی نەوت ودەرهێنان و فرۆشتنی لەڕێگای کۆمپانیای سۆمۆوە، لەدەستی حکومەتی هەرێم دەرکێشێ و لەقۆناغیکی دواتریشدا، لەچوارچیوەی دەرکردنی یاسای نەوت وغازدا، هەژمونی حکومەتی عێراق و دەسەلاتەکانی جێگیر بکا و بەکردەوە واتایەک بۆ ئەو ئیمتیازات و ئیختیاراتانە نەهێڵیتەوە کە لە دەستوردا دراوە بە”قەوارەی هەریم”. بۆئەمەش مەسەلەی مووچە و ڕاگرتنی بەشە داراییە مانگانەکانی بۆ حکومەتی هەرێم بەدەستەوە گرتوە و لەبەرامبەریشدا، پارتی و حکومەتەکەی ڕازی نین بەم “تەسلیمکردنە” و بەزیانێکی گەورە لەسەر داهاتوی خۆیان لێکدەدانەوە و لەئەنجامیشدا مەسەلەی مووچەی بەوحاڵە گەیاندووە کە لەئارادایە.

ئۆکتۆبەر: بەڵام حکومەتی هەرێم بەغدا بەوە تاوان باردەکات کە پرسی موچەی بەسیاسی کردوە تەنانەت لەددگای فیدراڵ شکاتی کردوە بەوەی کەحکومەتی عیراق یاسا جێبەجێ ناکا و کۆمەلێک پرۆپاگەندەی تر. لەبەرامبەریشدا بەغدا دەڵیت، هەرێم هەموو شایستە دارایەکانی وەرگرتوەو هیچکام لەبەندەکانی ڕیکەوتنی نیوانمانی جێبەجێ نەکردوە؛ لەوانە تەسلیمکردنی نەوت وداهاتی ناوخۆ وبەتەوتینکردنی مووچە.. ڕای ئێوە لەسەر ئەم قسانە چیە وکێ لەسەر هەقە و کێ خەتابارە کە مووچە بەودەردە چووە؟

خەسرەو سایە: بەبڕوای من تۆمەت و قسەی هەردوولا بەرامبەر بەیەکتر ڕاستەو هەردوولا لەچوارچیوەی ئەو یاریە سیاسیە گلاوەی کە بۆ وەرگرتنی ئیمتیازات لەیەکتر گرتویانەتەبەر، هیچ سنورێکیان نیەو دەست بۆ هەموو ڕێگایەک دەبەن. بەلام هەردولایان لەبەرامبەر خەڵکدا درۆدەکەن و ئامادەن بۆ بردنەپێشەوەی سیاسەت و ئامانجەکانیان نانی خەڵک ببڕن و سیاسەتی برسیکردن و بەتاڵکردنەوەی گیرفان و سفرەی بژیویان بگرنەبەر، ئەمەش بەپروپاگەندەی نەتەوەچێتی و بەپەیرەویکردن لەیاساو دەستور، پاساوبدەن. بەواتایەکیتر هەردوو حکومەتی هەرێم و بەغدا وەک ئەوەی لەناکۆکی و دژایەتی بەردەوامدان بەرامبەر بەیەکتر، بێگومان هەر بەم پێیەش لەشەڕێکی بەردەوامی ڕاگەیاندندان بەرامبەر بەیەکتر و هەرلایەکیش ڕاستیەکانی خۆی بەرامبەر ئەویتر ئاشکرا دەکات. بۆنمونە؛ حکومەتی عێراق ڕاستدەکات کە دەسەڵاتدارانی هەرێم لیستی ناوی مووچەخۆرانی کوردستانیان پڕکردەوە لەناوی ساختەو بندیوار، ڕاستدەکات کە نەوت بە تەنکەرو قاچاغ دەفرۆشێ و کەس نازانێت داهاتەکەی بۆ کوێ دەڕوات، راستدەکات کە لەژێرناوی باجوخەراجدا، ڕۆژانە خەریکی تاڵانی و خاڵیکردنەوەی گیرفان و سفرەی بێرەونەقی خەڵکە، کەچی لەولاشەوە داهاتی ناوخۆ بەنادیاری ڕادەگرێ… لەبەرامبەریشدا حکومەتی هەرێمیش ڕاستدەکات کە بەغدا مەسەلەی موچەو “شایستە داراییەکانی هەرێم”ی بەسیاسی کردوە، ڕاستدەکات بۆئەوەی سیاسەت و ئامانجەکانی خۆی بەسەر دەسەڵاتی هەرێمدا بسەپێنی، تۆڵە لەژیان و گوزەرانی خەڵکی کوردستان دەکاتەوە، ڕیگای بازرگانی وهێنان و بردنی کاڵا دەگرێ، گەنم وجۆی جوتیاران و بەشە خۆراک و دەرمانی هەرێم زۆر بابەتی تر، بەمەبەستی سەپاندنی هەژمونی خۆی بەکاردێنێ.. هەموو ئەمانەش پێماندەڵێن کە هەردوو حکومەتی عێراق وهەرێم سەرەرای ناکۆکی و پاساوەکانیان، دوو دەسەلاتی دژە خەڵک و تالانچین و هیچیان لەبەرژەوەندی خەڵکی کرێکارو بەشمەینەتی کۆمەلگادا کارناکەن. ڕاگرتنی موچەو ئەو مامەڵەیەی کە هەردولا بەم پرسەوە دەیکەن، باشترین بەڵگەیە بۆئەوەی کە ئەم دوو حکومەتە بەچ رادەیەک لەدژی خەڵکن.

ئۆکتۆبەر: لەساڵی ٢٠١٤ ەوە خەرجکردنی مووچەی موچەخۆرانی کوردستان لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە، یەکێك بووە لە کێشە سەرەکیەکانی خەڵکی کوردستان و بەردەوام مووچەخۆران بەگشتی و مامۆستایان بەتایبەتی دژی پێنەدان و گلدانەوەو دواخستنی مووچەکانیان ناڕەزایەتیان ئەنجامداوە. لەسەرێکی تریشەوە ئەوە حکومەتی عێراقە کەحسابی موچەخۆرانی هەرێم وەک باقی شارەکانی عێراق ناکات و هەرجارە بەپاساوێک پارە نانێرێ و کێشەی نەدان و راگرتنی موچەی بەدوادادێت.. بەگشتی کێشەی مووچە بۆتە قەیرانێکی بەردەوام و بێچارە، بەدیاریکراوی هۆکارو ڕێشەی ئەم کێشەیە لەکویدایە؟ 

خسرەو سایە: لەروانگەی سامان و داهاتی کۆمەڵایەتیەوە، من پێموایە هەردوو حکومەتی هەرێم و بەغدا، چ بەتاک و چ پێکەوە، دەتوانن نەک هەر موچەی موچەخۆران دابین بکەن، بگرە لانی کەمی ژیانێکی مسۆگەرو باشبژێوی بۆ هاوڵاتیانی ژێردەستیان دابین بکەن، چونکە نە لە عێراق و نە لە کوردستان، کەمی سەرمایەو کەمهێنانی بودجە، بەبەراورد بە توانای بەرهەمهێنەری هێزی کارو قەوارەی دانیشتوانی ئامادەبەکار، گرفتێک نیە لەبەردەم حکومەتدا بۆ ڕاپەراندن و بەڕیوەبردنی ژیانی کۆمەڵگا. بەڵام وەک لە پرسیارەکەدا هەیە “بەدیاریکراوی هۆکارو ڕیشەی کێشەکە لەکوێدایە؟”، واتە بۆچی مەسەلەی مووچە بووە بەقەیرانێکی بەردەوام؟

بەبڕوای من هۆکارو ڕیشەی ئەم کێشەیە بۆ فیدڕاڵیزمێکی قەومی وسیستەمێکی دەسەڵاتدارێتی دەگەرێتەوە کە لەسەر بنەمای دابەشبونی قەومی و ئاینی و تیرەگەری لەلایەن ئەمریکاوە و بەناوی دێموکراسیەوە بەسەر خەڵکی کوردستان و عێراقدا سەپێنرا. فیدراڵیزم و سیستەمێک کە نە ماف و نەواتای واقعی هاوڵاتیبونی یەکسان، بنەمای کارکردو شیوازی بەڕیوەبردنی دەولەت و دابەشکردنی داهات و سامانە کۆمەلایەتیەکانە، بەڵکو هێزو توانای “پێکهاتە قەومی و ئاینیەکان” و هاوکێشە و هاوسەنگی نیوانیان لەهەر قۆناغیکدا پەیوەندیەکان ڕێکدەخا و باڵادەستی هێز و لایەنێک بەسەر هێز و لایەکیتردا دادەسەپێنێ. لەسایەی دۆخێکی واشدا، نە یاسا و نە دەستورو تەنانەت نەڕیکەوتنی نێوان لایەنەکان، دەتوانێ پایەدارو جیگای کارپێکردنێکی گەرەنتیکراو بێت، بەڵکو لەگەڵ شەپۆلی گۆرانکاری بارودۆخە ناوخۆیی و ناوچەیەکاندا، ئەوانیش دەگۆڕێن و ڕیزبەندی تازەو هەڵکشان و داکشانی پێگەی لایەنەکان گۆرانکاری بەخۆیەوە دەگرێ…

ئەم واقعیەتە بەڕۆشنی لەپەیوەندیەکانی نیوان هەرێم و بەغدادا لەسەردەمی “ئەنجومەنی حوکم” ەوە تائێستا بەڕۆشنی دەبینرێت. بۆنمونە لە سەردەمی نوسینەوەی دەستوری عیراق و سەرەتای پێکهاتنی حکومەتی تازەدا، کە حزبە ناسیونالیستە کوردەکان، پێگەو هیزی باڵایان هەبوو، ڕێگەیدا بەپێکهێنانی حکومەت و پەرلەمانی کوردستان و چۆنیەتی تەسەروف بەسەرچاوە سروشتیەکان و مەسەلەی کەرکوک و فڕۆکەخانەو خاڵە سنوریەکان و، هێزی چەکداری تایبەت و کۆمەلێک ئیمتیازاتی تر لەدەستوردا جێخرا. دوای ئەم دەورەیەش دەستبرا بۆ دەرهێنانی نەوت و ناردنەدەرەوەی لەڕیگای تورکیاوە، بەبێ گەرانەوە بۆ عیراق. باسی ریفراندۆم و ئابوری سەربەخۆ لەم قۆناغەدا ئاماژەکانی هیز هاوسەنگی نیوان ناسیونالیزم و هێزەکانی شیعەو سوننەو و قەومیەکان بوو، لێرەشەوە پەیوەندیەکانی نیوان هەریم و بەغدا بەقازانجی دەسەلاتدارانی هەرێم جێکەوتبوو.

بەلام ئەم هاوکێشەیە بەدوای سەرهەلدانی شەڕی داعش و دواتر کۆتایی شەری موسڵ و شکستی ڕیفراندۆم و روداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر، پێچەوانە بوەوە و رەوتی پاشەکشەکردن و تەسلیمبوونی ناسیونالیزمی کورد بەسیاسەتی مەرکەزیکردنەوەی دەسەلات لەلایەن شیعەکانەوە سەری هەلدا، لەپرۆسەیەکی ئاواشدا، حکومەتی عیراقی بەمەبەستی بالادەستکردنی خۆی و سەپاندنی هەژمونی زیاتر بەسەر قەوارەی هەریمدا، هەرجارە لەبابەتێکەوە پەیوەندیەکانی نیوان هەریم و بەغدای لەق دەکرد، بۆنمونە جارێک لەسەر فڕۆکەخانەو خالە سنوری و گومرگەیاکان، جارێکی تر لەسەر ئەمنیەت و ڕیکەوتنەکان لەگەڵ تورکیاو ئیراندا، مەسەلە بازرگانیەکان وداهات و بودجەی سالانەو بەشی هەرێم لەبودجەدا، ئینجا دەرهێنان و فرۆشتنی نەوت و گاز و.. هەموو ئەم بابەتانە ناوەڕۆکی ئەو فیدرالیزم و سیستەمەی کەپەیوەندیەکانی نیوان هەریم و بەغدای لەسەر ڕیخرابوو، تادەهات لەرزۆک و لەدەرەوەی یاساو دەستور و متمانەی نیوان لایەنەکاندا، دەکەوتە ژێر سێبەری هاوکێشەی هێزو روداوەکانی ناوچەکەوە، تا کار بەوەگەیشت بڕیاری دادگای پاریس هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی راگرت..  ئەمە لەلایەکەوە دەسەلاتدارنی هەرێمی لەسەرچاوەیەکی داهات دابراندو لەلایەکی تریشەوە دەستی حکومەتی عیراقی ئاوەلاکرد کە لەڕیگای پەسەندکردنی بودجەی سالانەوە، مەسەلەی نەوتی هەریم و داهاتەکانی بەبودجەوە گرێبداتەوە.

لەم چوارچیوەیەدا و لەگەڵ سەرهەلدانی قەیرانی ئابوری و دواتریش “کۆرۆنا”، واتە لە ساڵی ٢٠١٤ وە بەدواوە، ئیتر بەکردەوە کێشەی موچە و لیبرین و نەدانی، وەک بابەتێکی گرێدراو بەبودجەی عیراقەوە لەپەیوەندیەکانی نیوان هەریم و بەغدادا بووە گرفتێکی بەردەوام و کەوتە ژێر ڕەحمەتی هاوکێشە سیاسیەکان و ئەو هەوڵانەوە کە هێزە باڵادەستەکانی شیعە لەراستای مەرکەزیکردنەوەی دەسەلاتدا گرتویانەتەبەر…ئەوەی کە دوومانگە موچە نەدراوەو ئەوەشی کە لەمانگی سێی ئەمسالدا ڕێکەوتنی لەسەرکراو ئیستا هەڵیانوەشاندۆتەوە، تەنانەت ئەوەی کە لەنامەکەی تەیف سامیدا هاتوەو دەڵیت حکومەتی هەریم هەموو شایستەداراییەکانی خۆی پێدراوە تا کۆتایی ئەمساڵ، بەڵگەن بۆئەوەی کە ئەو سیستەمە حکومرانیەی کە لە عیراقداو بەناوی فیدرالیزمەوە پەیوەندیەکانی هەریم و بەغدای ڕیکخستوە، لەژیرکاریگەری هاوکێشەی هیزەکاندا گۆراوە و وەک سەرەتای مانگەکانی ئەمساڵ نەماوە. واتە دوای ئەوەی حساباتی پارتی بەدەستبردن بۆ گرێبەستە نەوتیەکان لەگەڵ کۆمپانیا ئەمریکیەکاندا کەوتەوە، ئەوە کاردانەوەی حکومەتی عیراقە، کە بۆ بەرگرتن بە هەولەکانی پارتی کارتی مووچەی بەدەستەوە گرتوە و بەبێ گویدانە بڕیارەکانی دادگای فیدڕال، جارێکیتر موچەی موچەخۆرانی هەرێمی خستەوە نێو ئاستەنگ و قەیرانەوە.. بەبروای من ئەمە ڕیشەو سەرچاوەی کێشەکەیە.

ئۆکتۆبەر: بەشێك لە ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی باس لەوە دەکەن کە چارەسەر ئەوەیە حکومەتی هەرێم داهاتی نەوتی و نانەوتی ڕادەستی ناوەند بکات، ئیتر کێشەکە تەواودەبێت. ئایا ئەوە هیچ ڕاستیەکی تێدایە؟

خەسرەو سایە: لەراستیدا بابەتەکە بۆ حکومەتی عیراق هەر ڕادەستکردنی “داهاتی نەوت” نیە، بەلکو هەولدانیەتی بۆ دەرکێشانی مەلەفی نەوت، ئەوەی کە لەئێستادا حکومەتی عێراق داوای تەسلیم کردنی بڕی ٢٨٠ هەزار بەرمیل نەوت لەڕۆژێکدا دەکا و پڕۆسەی فرۆشتن و ساغکردنەوەی داهاتەکەی دەستپیرێت بە کۆمپانیای سۆمۆ، تەنها سەرەتایەکە لەراستای ئەم هەولانەدا. لەلایەکی تریشەوە داواکاری حکومەتی هەرێم بۆ دیاریکردنی بڕی ١٢٠ هەزار بەرمیل ڕۆژانە بۆ پێداویستیەکانی ناوخۆ ودانی هەقی تەسەروف پێوەکردنی لەلایەن حکومەتی هەرێم خۆیەوە، دیسانەوە نیشانەیە لەوەی کە پارتی و یەکیەتی ڕازی نین بەتەسلیمکردنی تەواوی مەلەفی نەوت. چونکە ئەمە بەمانای لیدانێکی گەورەیە لەدەسەلاتێک کەناویان ناوە قەوارەی هەرێم، ئەویش لەدۆخێکدا کە خودی سیستەمی حوکمڕانی لەعیراقدا، لەرزۆک و ناپایەدارەو هیج زەمانەتێک نادات کە ئەگەر هەموو نەوتەکەش تەسلیم بکەن، چارەنوسی دەسەلات و پێگەی پارتی و یەکیەتی و کۆمپانیاو حکومەتەکەیان بەکوێ دەگات.

“داهاتی نەوتی و نانەوتی” کە باسی لیوەدەکەن، لەحاڵەتی ملدانی حکومەتی هەرێم پێی، جگە لە ڕێکەوتنێکی کاتی ناتوانێ شتێکی زیاتری لێ سەوزببێ و ئەوپەڕی بۆ چەند مانگێک مووچەکان بدرێ، بەلام هەرگیز کێشەی مووچە لەبنەڕەتەوە چارەسەر ناکات، چونکە یەکەم لەرووی داراییەوە مەسەلەی موچە تێکەڵ بەبودجەی سالانەی عیراق و بەشی” شایستە دارایەکانی هەرێم” لەبودجەدا کراوە، ئەمەش بەهۆی فاکتۆری دارایی وهەڵکشان و داکشانی داهاتەکان و خەرجیەکانی حکومەتی هەرێم و داواکانیەوە دەگۆڕدرێ.. دووەم لەڕووی سیاسیەوە لەرزۆکی فیدرالیزم و حوکمڕانی سیاسی کە بەردەوام پاشکۆی گۆرانکاریە سیاسیەکانە لەهاوکێشەی هیزەکاندا، لەگەڵ مانەوەی ناکۆیەکان و چارەسەرنەکردنی مەسەلەکانی وەک دەستور، کەرکوک، یاسای نەوت و گاز، خودی یاسای بودجەی سالانەو بەشی حکومەتی هەرێم و ڕەنگدانەوەی هەموو ئەم فاکتۆرانە لەسەر پەیوەندیەکانی نیوان هەریم و بەغدا، بەدلنیایەوە کارتی مووچە لەدەستی حکومەتی عیراقدا وەک کارتێکی سیاسی دەهێلیتەوەو هیج زەمانەتێک نیە کەلایەنە شیعەکان دەستی بۆنەبەن.

بەبروای من ئەوەی کە لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان بانگەشەی بۆدەکەن کەگوایە ئەگەر پارتی و حکومەتەکەی داهاتی نەوت و ناوخۆ تەسلیم بکات، کێشەی مووچە چارەسەر دەبێت، لەو روانگەیەوەیە کە فیدرالیزم و سیستەمی حکومرانی لەعیراقدا بە فەرزێکی قەبوڵکراو و دەستکەوتێک بۆ خەڵکی کوردستان وەرگیراوە و لەم روانگەیەشەوە بەخاڵیکی ئەرێنی پروپاگەندەی بۆدەکەن. تەنانەت ئەم لایەنانە زۆرجاریش ئاماژە بەوە دەدەن کە حکومەتەکەی سودانی لەقازانجی خەڵکی کوردستانە و دۆستی کوردە!.. گوایە ئەگەر داهاتی نەوتی کوردستانیان تەسلیم بکرێ، ژیانی خەلکی و کوردستان دەبوژێتەوەو خۆشگوزەرانیان بۆدێت، لەکاتێکدا نایانەوێت ئەو دۆخە خراپ ونادادپەروەریە ببینن کە لەشارەکانی عیراقدا بەسەر خەلکی کرێکارو زەحمەتکێشدا سەپیندراوە و لەئاستیدا خۆیان لەگێلی دەدەن.

ئۆکتۆبەر: کەوایە چارەچیە؟ خەڵک دەبێ چی بکات بۆ تێپەڕین لەم دۆخە؟

خەسرەو سایە: کارسازترین چارەسەر ئەوەیە کە دەسەڵاتەکانی ئیستا لەڕێگای خەباتێکی جەماوەری و شۆڕشگێرانەوە بگۆڕدرێت بە سیستەمێکی حکومەتی وا کە لەلایەن نوێنەرانی خەڵکەوە بەڕێوەببرێ و داهات و سامانی کۆمەڵگا بخاتە خزمەت ژیان و بژیوی هاوڵاتیانەوە، ئەوپەڕی خزمەتگوزاریە گشتیەکان لەکۆمەلگادا دابین بکات. سیستەم و حکومەتێک کە مافی هاوڵاتیبونی یەکسان و دابینکردنی مافی ژیان و بژیوی .. سەرچاوەی دەستورو یاساکانی ولات بێت. ئەگەر هێشتا هاوکێشەی هێزی نیوان خەڵک و دەسەلات بەو ئاستە نەگەیشتوە کە ئەم ڕیگاچارەیە بەکردەوە دەربهێنی و لەڕیشەوە کێشەکە چارەسەرکات، ئەوا بۆ دابینکردنی مووچەی مانگانە، دیسانەوە هاتنەمەیدانی فراوان ویەکگرتوانەی کارمەندان و موچەخۆران وجەماوەر بەگشتی لەئاستی گەرەک و ناوەندەکانی کارو بەڕیوەبەرایەتیەکانەوە تا داگیرکردنی مەیدانی شارەکانی دەوێت.

کرێکاران و کارمەندان بەدەستکێشانەوە لەکار تا دەستبەسەرداگرتنی داهاتی بەریوەبەرایەتیەکانی وەک  باج، هاتوچۆ ئاو کارەبا و.. دابەشکردنەوەی بەسەر فەرمانبەراندا، تا بەستنی ڕیگاوبان بەرووی بەرپرسان و جولەی کۆمپانیاکانیاندا، وە گرتنبەری هەرشێوازێکی تری خەباتی جەماوەری کە بەهۆیەوە فشارەکان لەسەر دەسەلاتداران تونددەکاتەوە و ناچاریان بکات بەوەلامدانەوە بەداخوازی دابینکردنی موچە لەو داهاتانەی لەبەردەست حکومەتدایە.. بەکورتی دەمەوێت بڵێم چاوەروانی لە هەردوو حکومەت لەلایەن خەڵکەوە بەمانای درێژەدانە بەدۆخی ئیستا، هەربۆیە ڕێگاچارە لەدەستی خەڵک خۆیدایە، بۆئەمەش هاتنەمەیدانی فراوان و یەکگرتوانەی جەماوەری موچەخۆران و خەڵکی بەشمەینەتی دەوێت..